Prawidłowe wdrożenie systemu identyfikacji odpadów

Prawidłowe wdrożenie systemu identyfikacji odpadów

System identyfikacji odpadów pozwala na właściwe zarządzanie i kontrolowanie gospodarki odpadami
w gminie. Ten kompleksowy system obejmuje wiele podsystemów, np. system gminy oraz system firmy
odbierającej odpady.

Głównym odpowiedzialnym organizatorem systemu jest gmina, która, realizując zapisy nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (u.u.c.p.g.), przejęła obowiązki dotyczące organizacji całego sytemu. Ustawa o u.u-.c.p.g. przewiduje, że każdy z mieszkańców składa deklarację o ilości osób zamieszkałych (większość gmin w Polsce) i produkujących odpady w danym gospodarstwie domowym lub, w przypadku firm, o ilości pojemników. Deklaracje są przekazywanie w formie papierowej, a następnie wprowadzane do systemu informatycznego. Aby szybko i bezbłędnie zamienić informacje zapisane na papierze w dane elektroniczne należałoby zastosować system OCR, który może znacznie zredukować czas, jak również zminimalizować liczbę błędów i obniżyć koszty tej operacji. Jednak w praktyce dane wprowadzane są do systemu ręcznie, co jest częstą przyczyną powstawania błędów i nie zawsze informacje w bazie danych IT odzwierciedlają rzeczywistą sytuacje w terenie.

Kiedy system działa dobrze?

Oceniając jakość funkcjonowania systemu informatycznego, należy zwrócić uwagę na trzy bardzo ważne czynniki: algorytmy przetwarzające dane, jakość danych wejściowych oraz transfer danych pomiędzy podsystemami. Przy wprowadzaniu i transferze danych bardzo istotne jest słownikowanie – dane adresowe, rodzaje pojemników, np. ul. Gen. Maczka 1 i ul. Generała St. Maczka 1. Po zakończeniu pierwszego etapu zbierania danych, gmina posiada bazę danych zawierającą wszystkie informacje o miejscach gromadzenia odpadów MGO. Do każdego MGO są przypisane ilości pojemników do podstawienia w terenie, jak również informacje o częstotliwości ich opróżniania,  aby pojemniki w zależności od swojej pojemności były optymalnie wykorzystywane i nie dochodziło do sytuacji ich przepełniania. Następnie informacje te zostają przekazane wykonawcy, który będzie dostarczał odpowiednie pojemniki. Proces planowania jest skomplikowany, ponieważ w określonym czasie (z reguły krótkim) należy dostarczyć wszystkie pojemniki i przyporządkować je do MGO, instalując w nich transpondery RFID. Wykonawca musi ten proces zaplanować tak, aby w krótkim czasu zagwarantować obsługę w postaci specjalnych odpowiednich pojazdów oraz pracowników. Bardzo istotne jest „zamrożenie danych” podczas procesu dystrybucji pojemników, ponieważ na ich podstawie prowadzone jest planowanie tego procesu. Ewentualne zmiany w ilości pojemników i MGO mogą zastać wprowadzone dopiero po zakończeniu pierwotnego procesu dystrybucji. Kolejnym procesem mogą być ewentualne wymiany pojemników i bieżące rozpatrywanie reklamacji. Jeżeli gmina i wykonawca pracują na różnych systemach IT, co jest częstą praktyką, trzeba odpowiednio zorganizować wymianę danych pomiędzy tymi systemami. W celu optymalizacji tego procesu komunikacja pomiędzy systemami powinna bazować na specjalnym protokole, ponieważ maszyny automatycznie wymieniają dane, przekazywane we wcześniej określonej jednolitej strukturze. Przekazywanie danych za pomocy dowolnego tekstu na drodze informacji telefonicznej czy mailowej nie zapewnia automatyzacji tego procesu i może prowadzić do wielu błędów.

Doświadczenia poznańskie

Przykład Poznania dowodzi, że w rzeczywistości wprowadzenie systemu identyfikacji odpadów
w gminie może wiązać się z różnymi trudnościami. Z Ustawy o infrastrukturze informacji przestrzennej
z 4 marca 2010 r. wynika, że każdy właściciel nieruchomość powinien ją oznaczyć widocznym numerem na ścianie frontowej budynku. W praktyce jednak zdarzają się nieruchomości wcale lub słabo oznaczone, co znacznie utrudnia ich obsługę firmom odbierające odpady. W tym kontekście wyzwanie stanowią również niemal „niekończące” się ulice, wzdłuż których możemy znaleźć wiele nieruchomości przypisanych do jednego punktu adresowego. W takim przypadku kolejnym nieruchomościom przypisuje się jedynie kolejne litery alfabetu. Innym problemem administracyjnym są duże tereny przemysłowe przynależące do jednego adresu i bez numerów posesji – w Poznaniu taka sytuacja ma miejsce np. na Dziadoszańskiej 10. Również typy zabudowy mogą stanowić znaczne utrudnienie w trakcie wdrażania systemu. Zgodnie z obowiązującym Regulaminem o utrzymaniu czystości i porządku na terenie miasta Poznania (uchwała nr XLIV/679/VI/2013 Rady Miasta Poznania z 8 stycznia 2013 r.), pojemniki i kontenery do gromadzenia odpadów komunalnych powinny być zlokalizowane w miejscach łatwo dostępnych, zarówno dla ich użytkowników, jak i dla pracowników firm wywożących odpady. To stwierdzenie jest nieprecyzyjne. Zdarza się często, szczególnie w zwartej zabudowie śródmiejskiej, gdzie pojemniki są przechowywane w tylnej części budynku, że zarządcy nieruchomości nie wystawiają ich na ulicę, twierdząc, że znajdują się one w miejscu łatwo dostępnym dla wykonawcy. Sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana w przypadku nieruchomości niezamieszkałych. To tylko kilka kwestii, które trzeba wziąć pod uwagę planując wprowadzenie systemu, by nie spowodować zbyt dużych utrudnień dla mieszkańców. Po zakończeniu pierwszej dystrybucji następuje etap wymiany pojemników. System jest dynamiczny, ponieważ powstają nowe MGO i w już obsługiwanych MGO dochodzi do zmian. Mieszkańcy przeprowadzają się, powstają nowe firmy. Ważne jest to, aby w regulaminie u.u.c.p.g. określono, jak często będą przeprowadzane te zmiany w terenie. Na przykład powstawanie nowych MGO – dwa tygodnie, zmiana systemu segregacji – raz na kwartał itp. Zmiany nie powinny być przeprowadzane zbyt często, ponieważ może zdarzyć się tak, że firma odbierająca odpady dostanie zlecenie wymiany pojemników i zanim je zaplanuje, dyspozycja zostanie zmieniona.

Bieżące świadczenie usług odbywa się na podstawie danych ujętych w systemie, obejmującym wszystkie zarejestrowane MGO. W Europie standardem jest to, że właściciele lub zarządcy nieruchomości
wystawiają pojemniki na ulicę w celu umożliwienia ich opróżnienia. Wykonawca planuje trasy wywozu – tzn. drogę przejazdu śmieciarki i kolejność odbieranych pojemników. Taka trasa bazuję na liście ulic. W przypadku usługi dodatkowej, która została właściwie zgłoszona, gmina i firma odbierająca odpady otrzymują informacje, że w MGO są pojemniki zmagazynowane w specjalnym pomieszczeniu zamkniętym na klucz, który został przekazany. W takiej sytuacji smieciarka podjeżdża pod dane MGO, pracownicy wchodzą na teren nieruchomości, wyprowadzają pojemniki z podwórza i opróżniają w miejscu, gdzie podjechał pojazd. Reasumując, proces wrażania systemu identyfikacji w gminie jest bardzo kompleksowym przedsięwzięciem. Bez odpowiedniego planowania, organizacji i przygotowania może doprowadzić do wielu problemów, które utrudnią prawidłowe wykonanie usługi. Dlatego bardzo istotna jest kooperacja i współpraca wszystkich zaangażowanych w projekt stron.

Piotr Semborowski
dyrektor regionalny na Polskę c-trace
Patrycja Wysocka
Instytut Geoekologii i Geoinformacji,
UAM w Poznaniu

wróć