Kościół p.w. św. Tomasza Apostoła - Bazylika Mniejsza i Kolegiata

Nowomiejska XIV-wieczna świątynia posiada największy w Polsce zespół malowideł ściennych. Powstawały one w średniowieczu i w latach 1600-1650, fundatorem tych późniejszych był wojewoda chełmiński Paweł Działyński. Malowidła pokrywają ściany prezbiterium, jak też nawy głównej. Przedstawiają różnorodne obrazy o treści moralizatorskiej i historycznej. W drugim przęśle północnej ściany nawy głównej przedstawiono oblężenie miasta przez Szwedów w 1628 roku. Miasto - jak wierzono i co przedstawiono na malowidle - nie zostało zdobyte przez wroga dzięki opiece Matki Boskiej. Trzecie przęsło zawiera scenę z Chrystusem nauczającym w świątyni oraz postacie Mojżesza i Aarona, zaś w czwartym ukazano Chrystusa wręczającego klucze św. Piotrowi, wyobrażonemu jako pasterz wśród owiec, z towarzyszącymi mu po bokach dwiema nierozpoznanymi postaciami, być może prorokami.

Nowomiejską świątynię - jako kościół pod wezwaniem św. Tomasza Apostoła - wymieniono po raz pierwszy w roku 1647. Kościół został podniesiony do rangi Bazyliki Mniejszej w 1971 roku. Od dnia 25 marca 2012 roku świątynia nosi godność Kolegiaty. Wnętrze bazyliki zdobi kilkanaście ołtarzy z XVII i XVIII wieku. Późnorenesansowe ołtarze św. Mikołaja oraz Trójcy Świętej ufundowali Paweł Działyński i jego żona Jadwiga na początku XVII wieku. Inne ołtarze (św. Walentego, św. Tomasza, św. Józefa, Ostatniej Wieczerzy) to fundacje ks. J. Ewertowskiego z I ćwierci XVIII wieku. Niektóre z nich są wotami dziękczynnymi za ustanie dżumy w mieście i okolicy Nowego Miasta. Łącznie na wszystkich ołtarzach nowomiejskiej bazyliki znajduje się ponad 40 figur świętych.