Matka Boska Łąkowskiej z Dzieciątkiem

Najcenniejszym obiektem w kościele farnym p.w. św. Tomasza Apostoła, który nosi godność Bazyliki Mniejszej i Kolegiaty, jest figura Matki Boskiej Łąkowskiej z Dzieciątkiem. Obecnie ubrana jest w bogato zdobioną, barokową sukienkę z pozłacanego srebra. Okalają ją liczne wota składane w podzięce za doznane łaski. W 1882 roku figurę przeniesiono ze spalonego klasztoru franciszkanów-reformatów w pobliskich Łąkach Bratiańskich. Do Nowego Miasta Lubawskiego zakon został sprowadzony przez starostę bratiańskiego Pawła Działyńskiego w 1624 r. Liczne cuda ściągały do Łąk rzesze pielgrzymów. Klasztor łąkowski nazywano „Pruską Częstochową”, bo pielgrzymki do niego liczyły nawet kilkadziesiąt tysięcy ludzi. W 1750 roku papież Benedykt XIV wydał edykt zezwalający na koronację Matki Boskiej Łąkowskiej. W 1875 roku władze pruskie zamknęły klasztor i rozwiązały zakon. W nocy 5/6 maja 1882 roku piorun uderzył w wieżę łąkowskiego kościoła. Z pożaru udało się uratować jedynie figurę Matki Bożej i niektóre elementy wyposażenia (ławki, obrazy drogi krzyżowej, konfesjonały).

Figura Matki Boskiej Łąkowskiej umieszczona jest w centralnym miejscu ołtarza głównego nowomiejskiej świątyni. Zasłonięta jest ona obrazem, podnoszonym w czasie niedzielnych mszy oraz innych uroczystości. Trzykondygnacyjny, bogato zdobiony ołtarz wykonany został w 1627 roku przez Ditlofa Siversa z Lubawy. Na drewnianym sklepieniu prezbiterium znajduje się dekoracja malarska z początku XVII wieku. Kilkanaście scen przedstawia sceny pasyjne, postacie świętych i aniołów. Na południowej ścianie prezbiterium umieszczone jest drewniane nagrobne epitafium ks. Jana Ewertowskiego (zm. w 1740 roku). Czasy jego probostwa to najświetniejszy okres w dziejach nowomiejskiej bazyliki.

Kościół farny p.w. św. Tomasza Apostoła, mocą dekretu „Sacra Congregatio pro Cultu Divino” papieża Pawła VI, od 21 października 1971 roku nosi godność Bazyliki Mniejszej, a od roku 2012 jest również Kolegiatą.