Stzryńskiego 3-4
70-506 Szczecin
tel. 91 48 17 120
Cedyński Park Krajobrazowy utworzony został 1 kwietnia 1993 roku, Rozporządzeniem Wojewody Szczecińskiego. Park obejmuje teren o powierzchni 308,5 km2, znajdujący się na obszarze gmin Chojna, Cedynia, Mieszkowice, i Moryń. Otulina Parku, licząca 531,2 km2 oprócz wymienionych już gmin, leży na terenie gmin Widuchowa i Trzcińsko Zdrój.
Cedyński Park krajobrazowy jest obszarem chronionym ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe, a celem jego utworzenia jest zachowanie, popularyzacja i upowszechnienie tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Znajdujące się w granicach parku grunty rolne, leśne i inne nieruchomości pozostawia się w gospodarczym wykorzystaniu.
WARUNKI GEOGRAFICZNE
Swoje walory o randze krajowej Park zawdzięcza niezwykłemu zróżnicowaniu krajobrazu na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, będącym wynikiem ostatniego zlodowacenia.
Obejmuje przełomową dolinę Odry, jej strefę krawędziową, duże obszary leśne, stanowiące 62% powierzchni, oraz tereny rolnicze, przeważające w otulinie. Krajobraz morenowy ma swoją kulminację w najwyższym wzniesieniu, którym jest wzgórze Zwierzyniec w Puszczy Piaskowej - 167 metrów n.p.m., a jednocześnie misa największego i najgłębszego jeziora omawianego terenu, jeziora Morzycko znajduje się na głębokości 60 m, czyli poniżej poziomu morza (kryptodepresja). Należy również podkreślić wielką różnicę wysokości między moreną a doliną Odry, która płynie tu na poziomie nieznacznie wyniesionym nad powierzchnię morza, a Żuławy Cedyńskie w niektórych miejscach mają wysokość 0,0 m n.p.m., lub nawet są położone w depresji na wys. - 0,30 m n.p.m.
Malowniczy krajobraz pagórków morenowych urozmaicają jeziora i oczka wodne, wąwozy i strumienie płynące w głębokich jarach wyżłobionych w krawędzi doliny Odry i jej dopływach. Interesujące i przyrodniczo cenne są liczne źródliska, skąd biorą początek cieki łączące się dalej w dopływy Odry.
Dolina Odry w rejonie parku to teren płaski z licznymi odnogami starorzeczy Odry i wałami przeciwpowodziowymi. Obszar ten charakteryzuje się występowaniem osadów o miąższości do 10 m. Między Bielinkiem a Piaskiem rozciąga się równina plejstoceńska z wydmami będącymi efektem działania wiatru. Pola wydmowe zostały przez lata utrwalone przez lasy Puszczy Piaskowej.
Na omawianym obszarze znajdują się formy rzeźby terenu o stosunkowo rzadko spotykanej lub też charakterystycznej budowie. Przykładem tego mogą być: przełomowa dolina Odry przecinająca moreny czołowe, wysoczyzna morenowa, Wzgórza Krzymowskie będące najwyższą częścią moreny czołowej fazy chojeńskiej, wzgórza kemowe leżące na północ od Lubiechowa Dolnego oraz w rejonie Orzechowa, a także wzniesienia w rejonie Osinowa Dolnego zwane Karpatami Cedyńskimi.
Park charakteryzuje się niespotykaną na terenach nizinnych ilością miejsc, z których można podziwiać rozlegle panoramy, zarówno na dolinę Odry jak i na wielkie obszary lasów i pól z jeziorami i oczkami wodnymi.
Obszar Cedyńskiego Parku Krajobrazowego podlega wpływom klimatu atlantyckiego oraz oddziaływaniu Morza Bałtyckiego, w południowej jednak części zaznacza się również wpływ klimatu kontynentalnego. Wyraźne różnice dotyczą nisko leżącej doliny Odry i znacznie wyżej położonej morenowej części Parku.
Odra w Cedyńskim Parku Krajobrazowym płynie doliną przełomową o szerokości do 3,5 km na przestrzeni 59 km, korytem o szerokości 200 - 250 m. Spadek na tym odcinku wynosi od 7 m n.p.m., do 0,5 m n.p.m. Zasilana jest przez trzy dopływy II rzędu: Kurzycę, Słubię i Rurzycę. Oprócz tych bardzo malowniczych rzek, każda z nich posiada swoje równie atrakcyjne, małe dopływy, jak choćby Kalica, Wedelski Potok, Młynnik, Trutwiniec, Świergotka i inne. Równie zasobne są tereny Parku w jeziora, których jest 104 powyżej 1 ha w Parku i w otulinie (odpowiednio 25 i 74). Największe, już wspominane Morzycko posiada powierzchnie 362 ha, Mętno - 149 ha, Jeleńskie - 114 ha, Narost - 113 ha, Ostrów - 82 ha. Jezioro Morzycko pod względem głębokości zajmuje 9 miejsce w kraju. Jeziora zajmują 1,5% obszaru Parku i otuliny, a większość z nich to jeziora przepływowe.
FLORA
Szata roślinna CPK jest bardzo zróżnicowana i bardzo bogata. Obejmuje 640 gatunków, 352 rodzaje i 92 rodziny. Osiemnaście gatunków objętych jest ochroną prawną.
Gatunki podlegające ochronie całkowitej to: cis pospolity, jarząb brekinia, bluszcz pospolity, wiciokrzew pomorski, sasanka łąkowa, zawilec wielkokwiatowy, pajęcznica liliowata, ostnica Jana, ostnica powabna, ostnica włosowata, storczyk purpurowy oraz paproć pływająca salwinia pływająca.
Do gatunków podlegających ochronie częściowej należą: paprotka zwyczajna, grzybienie białe, porzeczka czarna, pierwiosnka lekarska, konwalia majowa.
Wśród 92 gatunków roślin rzadkich dominują gatunki ciepłolubne i stepowe, skupiające się na stromych stokach w strefie krawędziowej doliny Odry.
Spośród 62 gatunków kwiatowych, 29 gatunków - to rośliny kserotermiczne z obszarów przyśródziemnomorskich, z czego cztery występują w kraju jedynie w rezerwacie Bielinek - dąb omszony, nawrot czerwonobłękitny, szyplin zielny i oman niemiecki.
Do roślin rzadkich w kraju i na Pomorzu należą: storczyk purpurowy, rogownica drobnokwiatowa, iniec pospolity, smagliczka podgórska, zgorzałek żółty, ostnica Jana, ostnica powabna, ostnica włosowata, sasanka łąkowa, pajęcznica liliowata, ożota zwyczajna, jastrzębiec żmijowcowaty, ostrołódka kosmata, driakiew wonna, kostrzewa szczeciniasta, szczeć owłosiona, czyściec kosmaty, fiolek wonny, wiśnia karłowata, dzwonek boloński, dzwonek syberyjski, wężymord stepowy, lucerna kolczasto strączkowa, szałwia łąkowa.
Rośliny obszarów wpływu łagodnego klimatu oceanicznego to zaraza przytuliowa, zaraza czerwonawa, zaraza wielka, zaraza alzacka, czosnek grzebieniasty, miodunka wąskolistna, jarząb brekinia, stokłosa gałęziasta, koniczyna pogięta, storczyk kukawka, lepnica zwisła, wyżpin jagodowy, fiolek kosmaty, kłosownica pierzasta, chaber driakiewnik, kłoć wiechowata (reliktowa roślina pokrewna).
Rośliny kserotermiczne reprezentujące element wschodni to rutewka zwyczajna, wyka kaszubska, zawilec wielokwiatowy, marzanka barwierska, targanek pęcherzykowaty, turzyca delikatna, lepnica wąskopłatkowa, nawrot lekarski, aster gawędka, fiolek skalny, bodziszek czerwony, czosnek skalny, krwiściąg mniejszy, turzyca niska i pięciornik piaskowy.
Rośliny zarodnikowe obejmują cztery gatunki paprotników – wspominaną już wcześniej salwinię natans, nasięźrzał pospolity, paprotnik kolczasty i skrzyp olbrzymi, dwadzieścia gatunków mszaków, po trzy gatunki porostów kserotermicznych i grzybów bardzo rzadkich w kraju, oraz glon, słodkowodny krasnorost. Zespoły roślinne reprezentowane są przez 21 rzędów zespołów roślinności.
Pośród fitocenoz wodnych i nadwodnych należy wymienić: roślinność pływającą, podwodne łąki ramienicowe, roślinność podwodną i nadwodną, szuwarową i ziołorośla nadrzeczne. Roślinność bagienna i torfowiskowa reprezentowana jest przez turzycowiska, roślinność źródliskową, roślinność mszysto - turzycową, torfowisk przejściowych i wysokich.
Łąki i suche murawy występują jako półnaturalne łąki zmiennowilgotne, murawy szczotlichowe, kontynentalne murawy stepowe a także wrzosowiska o charakterze subatlantyckim. Zespoły zaroślowe i leśne są bardzo zróżnicowane fitosocjologicznie i siedliskowo. Są to olsy, zarośla i lasy łęgowe, lasy liściaste (wśród których należy wymienić łęgi olszowe, grądy i buczyny pomorskie) lasy mieszane dębowo - bukowe, ciepłolubne zarośla o charakterze kserotermicznym, ciepłolubne świetliste dąbrowy oraz bory i lasy mieszane. Rzadkie fitocenozy reprezentowane są przez zespół lilii wodnych, zespól ziołorośli rzeżuchy gorzkiej, podgórski łęg jesionowy, mszar wełniankowy, murawę piaskową, ciepłolubną murawę z ostnicą włosowatą, ciepłolubną murawę z ostnicą powabną, łąkę stepową, wrzosowisko, ciepłolubny las z dębem omszonym, łęg wiązowy.