Polska Ekologia 24

Czarnorzecko - Strzyżowski Park Krajobrazowy o powierzchni 25 654 ha został utworzony w 1993 r. Chroni najcenniejsze fragmenty Pogórza Strzyżowskiego i Dynowskiego na obszarze gmin: Korczyna (23,7% obszaru parku), Frysztak (17,4%), Strzyżów (17,1%), Wojaszówka (15,8%), Wiśniowa (7,5%), Jasienica Rosielna (5,7%), Brzostek (4,9%), Niebylec (4,1%), Wielopole Skrzyńskie (2,8%) i Domaradz (1%), udostępniając je dla nauki, turystyki i wypoczynku.

W celu zabezpieczenia parku krajobrazowego przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych i ochrony wartości estetycznych krajobrazu, wokół Parku utworzono otulinę, czyli strefę ochronną o powierzchni 34 074 ha.

                Teren Parku obejmuje ciągnące się od zachodu wzniesienia Klonowej Góry (540 m n.p.m.), Barda (534 m) i Chełma (532 m), najwyższe pasmo z Herbami (469 m), Czarnówką (491 m), Górą Królewską (554 m) i Suchą Górą (591 m) oraz usytuowane na północ od niej pasmo Czarnego Działu (518 m) i Brzeżanki (477 m). Całość obszaru należy do dorzecza rzeki Wisłok, która w okolicy Frysztaka tworzy malowniczy przełom zwany „Bramą Frysztacką”. Charakterystyczną ozdobą głównego pasma Pogórza jest malowniczy ciąg piaskowcowych wychodni skalnych, przedziwnie uformowanych przez erozję. Z 14 grup skalnych ochroną rezerwatową objęto zgrupowanie największych okazów na wierzchowinie koło Czarnorzek (rezerwat „Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego”) i 4 mniejsze skałki w Woli Komborskiej jako pomniki przyrody nieożywionej. Krajobraz tych małych gór zachwycał ludzi od dawna. „Pogórze Galicyjskie ukrywa miejsca najpiękniejsze w Polsce" - pisał w „Królu zamczyska” S. Goszczyński, bo niewątpliwie wiele uroku mają te pozornie monotonne lesiste okolice, gdzie „wzgórza w swych ramionach niosą wzgórza w błękitnych zasłonach oddaleni” - jak pisze  A. Gierowska w wierszu „Odrzykoń”.

Ich rzeźbę i barwy lasu mieszanego uzupełniają okazałe formy skalne, przełomy rzek i potoków, łanowe rozłogi pól uprawnych, kolorowa mozaika łąk, pastwisk i zadrzewień śródpolnych oraz rozsiane w dolinach wioski. Na kondycję przyrody Parku, w którym las zajmuje 47,5% obszaru, a grunty rolne 48%, korzystnie wpływa znaczne rozdrobnienie upraw i związane z tym zachowanie tradycyjnych form gospodarowania. Najcenniejsze są ekosystemy leśne, w wysokim stopniu naturalne, z dużym udziałem drzewostanów o składzie gatunkowym zgodnym z siedliskiem. Przeważa w nich jodła, buk i sosna zwyczajna, mniej liczne gatunki to dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata i modrzew europejski. Za osobliwość należy uznać występowanie typowego dla wyższych pasm Karpat regla dolnego (450-500 m n.p.m.), budowanego przez buczynę karpacką, którą poddano ochronie w 2 rezerwatach przyrody „Góra Chełm” i „Herby”.                

WWśród ponad 700 taksonów flory naczyniowej występuje 46 gatunków górskich z tak interesującymi roślinami jak śnieżyczka przebiśnieg, tojad dzióbaty czy miesięcznica trwała. Godne uwagi są rośliny wschodniokarpackie: sałatnica leśna i kostrzewa górska, zachodniokarpackie: przytulia okrągłolistna, kosmatka żółtawa i pięciornik omszony, oraz subendemity ogólnokarpackie: żywiec gruczołowaty, żywokost sercowaty i lepiężnik wyłysiały.

Unikalny charakter flory potwierdza występowanie ponad 40 gatunków roślin chronionych jak widłak gwiaździsty, skrzyp olbrzymi, paprotka zwyczajna i pokrzyk wilcza jagoda. Z licznych gatunków fauny przechodzi tu naturalny rozród 226 gatunków kręgowców, w tym 36 gatunków ryb, 18 gatunków  płazów,  6   gatunków gadów,  ponad  50%  krajowych  ssaków i 47% krajowej fauny lęgowej ptaków. W Parku, gdzie przebiega granica zasięgu 17 kręgowców lądowych, żyje 140 gatunków kręgowców chronionych i liczne gatunki rzadkie umieszczone w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt”, np. traszka karpacka, bocian czarny, orlik krzykliwy, puchacz, żołna, wilk, wydra  i ryś. Z bezkręgowców spotyka się chronionego chrząszcza jelonka rogacza, 26 gatunków biegaczy, 19 gatunków trzmieli i szereg rzadkich motyli podlegających ochronie, jak paź żeglarz, paź królowej i tęczowiec.

Wśród elementów kulturowych zwraca uwagę widoczny w krajobrazie i obecny w literaturze zamek Kamieniec. Zabytki architektury to m.in. cerkwie w Bonarówce, Oparówce, Węglówce i Rzepniku, kościoły w Kozłówku, Gogołowie, Frysztaku i Łączkach Jagiellońskich oraz zespoły pałacowo - dworskie w Bratkówce, Łękach Strzyżowskich, Kobylu. Ponadto w Węglówce znajduje się jedna z najstarszych kopalń naftowych, a w Stępinie zespół bunkrów wraz z tunelem kolejowym z okresu drugiej wojny światowej.

Park krajobrazowy jest tradycyjnym terenem wędrówek pieszych, rowerowych i autokarowych. Najciekawsze jego fragmenty udostępniają szlaki turystyczne: niebieski, zielony, czarny i żółty, ścieżki przyrodnicze: „Przy Zamku Kamieniec”, „Strzelnica – Sucha Góra”, „Do Wodospadu Trzy Wody” w Komborni oraz trasy rowerowe: „Wokół Kamieńca i Prządek” i „Śladami Zamieszańców”. Z punktów widokowych można podziwiać panoramy Pogórza Dynowskiego, Strzyżowskiego, Dołów Jasielsko-Sanockich, Beskidu Niskiego a przy dobrej widoczności również Bieszczady i Tatry.