Zwierzęta

Różnorodność siedlisk Górznieńsko – Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego znajduje odbicie w różnorodności organizmów zajmujących te siedliska. Analiza różnorodności na poziomie świata zwierząt na obszarze Parku, może stanowić doskonałą ilustrację jego bioróżnorodności.

Dominacji obszarów zalesionych odpowiada przewaga liczebna zwierząt związanych z siedliskami leśnymi. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią owady w 70%. Ważną dla funkcjonowania ekosystemów leśnych są owady roślinożerne, których masowe pojawy w lasach gospodarczych mogą powodować straty w drzewostanach. Cyklicznie mogą pojawiać się takie gatunki jak: strzygonia choinówka, brudnica mniszka barczatka sosnówka. Innymi gatunkami zaliczanymi do wtórnych szkodników drewna są cetyniec, korniki i przypłaszczek granatek. Dużo owadów przykuwa wzrok swoją barwą, do tych owadów z pewnością zaliczymy motyle. Niestety aktualny stan wiedzy o występowaniu tej grupy systematycznej jest wysoce niekompletny i wymaga dalszych badań. Najbogatszą w gatunki gromadę kręgowców stanowią ptaki, zasiedlające zarówno lasy, jak i tereny otwarte. Do najcenniejszych gatunków, które umieszczone zostały w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt należą gniazdujących w liczbie zaledwie kilku par: Bocian czarny, kania ruda, bielik, orlik krzykliwy, zasiedlające trzcinowiska bąk, żuraw, kropiatka czy derkacz. Gatunkami o specyficznych wymaganiach środowiskowych są ptaki terenów bagiennych i podmokłych. Na zabagnionych fragmentach doliny Brynicy, Jezior Bryńskich i Mełna gniazdują takie gatunki jak: bąk, gęgawa, gągoł, kszyk, krwawodziób, rybitwa czarna, błotniak stawowy. Do ptaków tych terenow zaliczamy z pewnością derkacza, którego wykryć możemy niemal wyłącznie po bardzo donośnym głosie tokowym, który odzywa się najintensywniej w nocy i rano. Żyje skrycie w gęstej roślinności przyziemnej, z której ciężko go wypłoszyć, gdyż zadziwiająco zręcznie umyka pieszo.

Na jeziorach, które zajmują zaledwie 3% powierzchni parku, w okresie wiosennym można zaobserwować przelatujące ptaki. Do takich miejsc zaliczają się z pewnością jeziora: Bryńskie, Wielkie Leźno i Mełno. Ostatnie z wymienionych stanowi jedno z najbardziej cennych miejsc pod względem ornitologicznym.

Na terenie parku można zaobserwować wiele ptaków drapieżnych (np.: kania czarna, kania ruda, myszołowy, jastrzębie), a także spotykamy największego polskiego ptaka drapieżnego– bielika. Bielik na obszarze parku zakłada gniazda w starodrzewach sosnowych, a jego terytorium żerowania pokrywa obszar zbliżony do okręgu o promieniu około 10 kilometrów od gniazda. Gniazda bielika objęte są ochroną strefową. Kolejnym cennym gatunkiem drapieżnym jest orlik krzykliwy, gniazdujący na terenie parku na wysokich drzewach, przeważnie liściastych na skrajach lasów. Orlik krzykliwy poluje przeważnie pieszo na małe ssaki, płazy, drobne ptaki oraz duże owady. Wybierając miejsce polowania w pierwszej kolejności preferuje łąki i pastwiska, które nie muszą być duże w stosunku do całego terenu . Na drugim miejscu są uprawy zbożowe, ale z zastrzeżeniem, że mają one układ mozaikowy – poprzedzielane wyraźnymi miedzami.

Na terenach rolniczych w obrębie parku zgromadzone są 24 gniazda bociana białego. Jest to dość liczna populacja bociana białego, zamieszkująca obszar w 70% pokryty lasami. Głównym pożywieniem bocianów białych są owady i gryzonie, a nie żaby. Żaby zjadane są wtedy gdy brakuje innego pokarmu. Bociany potrafią zmniejszać liczebność lęgu w zależności od ilości pożywienia, wyrzucając jaja z gniazda bądź młode pisklaki. Drugim bocianem występującym na terenie Parku jest bocian czarny, który gniazduje w starych drzewostanach . Mniej liczny niż jego biały krewniak, bardziej płochliwy i trudniejszy do obserwowania.

Bogatą w gatunki grupę stanowią nietoperze. Na obszarze GLPK stwierdzono występowanie 10 gatunków nietoperzy, co stanowi 90% potencjalnej chiropterfauny tej części niżu Polski. W okresie letnim kontrole dokonywane są w budkach nietoperzowych, które rozmieszczone są na terenie leśnictwa Buczkowo, Borek, Nowy Świat a także badane są strychy budynków mieszkalnych i gospodarczych. W sezonie zimowym kontrolowane są wybrane studnie i piwnice. Największe zimowisko nietoperzy stwierdzono w miejscowości Zalesie (studnia z cegieł o głębokości ok. 25m). Głównym zagrożeniem bytowania tej wyspecjalizowanej grupy ssaków jest malejąca liczba schronień służących jako miejsca rozrodu i kryjówki zimowe. Park corocznie zwiększa powierzchnię rozwieszonych budek lęgowych drewnianych i budek trocinobetonowych.

Bogatym w gatunki rzędem ssaków są gryzonie. Wraz z reintrodukowany na obszarze GLPK Bobrem europejskim 1980 w leśnictwie Długi Most i w okolicach Świedziebni zajmuje obecnie praktycznie cały obszar parku. Oprócz osobników reintrodukowanych, istotny wpływ na wielkość populacji zamieszkującej ten obszar miały osobniki migrujące naturalnymi drogami wodnymi (rzeka Brynica i Pissa ). Bobry na ciekach wodnych i jeziorach znalazły odpowiednie warunki do życia a ich liczebność z roku na rok rośnie. Bardzo dobre warunki do bytowania bobry znalazły na ciekach melioracyjnych, które od wielu lat nie są już konserwowane, co spowodowało naturalną retencję wody. Bóbr jest największym europejskim gryzoniem, ciężar ciała u samców może dochodzić do 30 kg. Posiada 20 zębów, w tym górnej i dolnej szczęce po dwa bardzo silne, łukowato wycięte siekacze, które rosną przez całe życie i są regularnie ścierane. Jest zwierzęciem ziemno – wodnym, żyjącym w obu tych środowiskach, z czego na lądzie porusza się powoli i niezgrabnie. Pływanie ułatwia mu wrzecionowaty kształt ciała, błona pływa między palcami tylnych nóg oraz płaski ogon zwany pluskiem lub kielnią, pełniący rolę steru i napędu w wodzie. Ogon służy również jako podpora podczas pracy na lądzie, magazynuje tłuszcz, oraz jest głównym organem termoregulacji. Gęste futro idealnie chroni go przed zimnem, dodatkowo jest ono pokrywane wydzieliną gruczołów spod ogona tzw. strojem bobrowym. Ta substancja służy również do wyznaczania granicy zapachowej terytorium danej rodziny. Bóbr ma dobrze rozwinięty węch i słuch, gorzej natomiast widzi, gdy nurkuje otwory słuchowe i nosowe zaciskają się odruchowe. Pod wodą wytrzymuje do 15 minut. Na terenie GLPK bobry żyją najliczniej w norach, których każda rodzina posiadać może nawet kilkanaście. Niektóre rodziny żyją w żeremiach, czyli w domkach zbudowanych z gałęzi i mułu jak ma to miejsce na jeziorach: Księte, Górznieńskie, rozlewiskach na Łąkach Gutowskich. Największe żeremia zbudowane przez bobry na terenie GLPK mają wysokość od wody 2,8 m i średnicę 6,2 m.. Na terenie GLPK nie dochodzi do konfliktów między bobrami a człowiekiem, bowiem tereny, w których występują bobry, są to tereny nie użytkowane rolniczo.

Na obszarze Parku liczne gatunki płazów. Z pośród ogoniastych najliczniej reprezentowana jest traszka zwyczajna. Rozradza się we wszystkich płytkich i zarośniętych zbiornikach wodnych. Po okresie godów zasiedla wilgotne środowisko lądowe. Mniej liczna jest największa europejska traszka – traszka grzebieniasta. Mniejsze zbiorniki wodne: stawy, rowy, torfniaki zasiedla kumak nizinny. Jest gatunkiem ginącym. Powodem jest obniżanie poziomu wód gruntowych przyspieszanie wysychania małych zbiorników, które obniżają sukces rozrodczy gatunku. Z obrzeżami lasów, sadów, łąkami związana jest powszechnie znana rzekotka drzewna, która jest najładniejszym krajowym gatunkiem płaza bezogonowego.

Spośród 5 gatunków gadów, co stanowi 71% ich liczebności krajowej, pospolita na całym terenie parku jest jaszczurka zwinka, którą można spotkać na nasłonecznionych trawiastych stokach, polanach i zrębach. Jaszczurka żyworodna jest rzadsza i bytuje w lasach wśród niskiej roślinności na terenach wilgotnych. Pospolitym mieszkańcem lasów i borów świeżych jest beznoga jaszczurka-padalec. Nad śródleśnymi zbiornikami wodnymi, zwłaszcza na torfowiskach, podmokłych łąkach, skrajach lasów wstępuje zaskroniec zwyczajny. Na terenie Parku bardzo pospolita jest żmija zygzakowata, najczęściej ubarwienia brunatnego z widocznym zygzakiem, lub odmianę czarną bez charakterystycznego zygzaka. Trzeba wspomnieć jeszcze o jednej odmianie żmij która ma barwę rudawą – miedzianka. Środowiskiem życia żmij są polany, obrzeża torfowisk, skraje lasów i głazowisk. Jest to jedyny gatunek jadowity, jaki występuje w Polsce, którego ukąszenie może być dla osób wrażliwych niebezpieczne.

Podsumowując przedstawione dane, należy stwierdzić, że różnorodność gatunków kręgowców występujących na terenie Parku jest duża. Na szczególną uwagę i opiekę zasługują gatunki o wąskich spektrach ekologicznych, których sukces rozrodczy możliwy jest w specyficznych, zwykle łatwo ulegających degradacji biotopach. Do tej grupy zaliczają się zwierzęta bytujące na terenach podmokłych. Podstawą do zachowania i ochrony gatunków musi być ochrona biotopów zamieszkałych przez zwierzęta.