Historia Pojezierza Ińskiego

Pojezierze Ińskie posiada bogatą historię związaną z rozwojem osadnictwa. Lasy pełne zwierzyny łownej, jeziora obfitujące w ryby, mimo dużej niedostępności tej krainy, były magnesem przyciągającym pierwszych mieszkańców. Najstarsze ślady bytności ludzkiej, pochodzące sprzed ośmiu tysięcy lat, znaleziono w dolinie Iny.

Ślady najwcześniejszego osadnictwa słowiańskiego zachowały się w postaci ziemnych wałów i fos. Najlepiej czytelne pozostały do naszych czasów grodziska nad jeziorem Woświn, pomiędzy jeziorami Ińskim i Zamczyskiem, nad jeziorem Zajezierze i na górze Białce koło Wiewiecka.

Pojezierze Ińskie od najdawniejszych wieków pełniło rolę niespokojnego pogranicza. Wpływ młodej państwowości polskiej, księstwa pomorskiego, Nowej Marchii i Zakonu Krzyżackiego nakładały się we wczesnym średniowieczu na prywatna politykę możnego, pochodzącego z zachodu Europy, rodu Wedlów. Wedlowie osiedli na tych terenach za czasów panowania książąt pomorskich i do XVII wieku władali ziemiami Pojezierza Ińskiego. Członkowie rodu potrafili służyć Polsce, Zakonowi Krzyżackiemu bądź Brandenburgii, w zależności od tego, z której strony spodziewali się większego bezpieczeństwa i nowych nadań. W XIV wieku Wedlowie zbudowali w Ińsku zamek obronny. Niestety z jego dawnej świetności do czasów obecnych nie pozostał nawet najmniejszy ślad.

Burzliwy okres wojen szwedzkich, a następnie wojen napoleońskich zapisał się niechlubną kartą w historii tego regionu. Skandynawowie dwukrotnie spalili Ińsko w latach trzydziestych XVII wieku, a Francuzi nałożyli na mieszkańców Ziemi Ińskiej wysokie kontrybucje na rzecz armii napoleońskiej.

Teren Pojezierza Ińskiego to miejsce, gdzie można prześledzić ścierania się działań ludzkich z siłami przyrody. Początek intensywnej gospodarki na tym terenie poprzedzony był karczowaniem dużych połaci lasów dębowych i bukowych, osuszaniem bagien i torfowisk. Ale wielokrotnie zdarzało się, że człowiek musiał oddać to co z takim trudem zabrał środowisku. I tak we wsi Połchowo koło Węgorzyna w 1797 roku zrodziła się myśl osuszenia tamtejszego jeziora. Na początku następnego wieku pomysł ten zrealizowano nakładem sił i środków mieszczan Węgorzyna i pomorskiego rodu Borków zamieniając jezioro Połchowskie na łąki. Jednak już w następnym stuleciu osuszone z mozołem łąki zostały zalane i dziś w miejscu dawnego jeziora Połchowskiego znajdują się stawy rybne.

Na przełomie XIX i XX wieku zaszło również wiele zasadniczych zmian w wyglądzie wsi i miasteczek. W budownictwie powszechnie stosowano kamień łamany. Ciekawe są spotykane w wielu wsiach Parku i otuliny założenia folwarczne. Przykłady takiej zabudowy możemy zobaczyć w Dłusku, Podlipcach, Bytowie, Storkowie. Do dziś w krajobrazie w znaczący sposób wyróżniają się kościoły. Dominują skromne świątynie szachulcowe (Cieszyno, Mielno, Przytoń, Ginawa) i kamienne (Chwarstno, Storkowo). Forma większości obiektów XIX-wiecznych nawiązuje do kościołów późnoromańskich i gotyckich. Tego typu obiekty znajdują się między innymi w Winnikach i Runowie.

Po II wojnie światowej na teren Pojezierza Ińskiego przybyli repatrianci ze wschodnich krańców kraju. W krajobrazie kulturowym tego regionu pojawiły się nowe elementy charakterystyczne dla terenów, z których przybili nowi mieszkańcy ale również wynikające z przemian politycznych.

W krajobrazie Pojezierza Ińskiego wraz państwowymi i spółdzielczymi gospodarstwami rolnymi pojawiły się osiedla służbowych bloków. Wielu młodych mieszkańców wsi porzuciło indywidualne gospodarowanie i stare gospodarstwa na rzecz nowego przypominającego bardziej miejski styl życia. Wiele wsi wyludniło się. Jednakże w obecnym okresie zauważalną tendencją staje się odnowa gospodarstw rolnych oraz odbudowa starych siedlisk, często z przeznaczeniem na cele turystyczne i rekreacyjne.