Park Krajobrazowy Doliny Sanu
Trakt Węgierski 8a
38-450 Dukla
tel. 13 436 31 87
Park Krajobrazowy Doliny Sanu o powierzchni 28 728 ha został utworzony w 1992 r. na terenie gmin: Lutowiska (ponad 79,1% obszaru parku), Czarna (17,2%) i Solina (3,7%). Chroni malowniczą dolinę Sanu od źródeł po Jezioro Solińskie. Stanowi od północnego-wschodu naturalną otulinę dla Bieszczadzkiego Parku Narodowego i wraz z nim wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”.
Bogactwo przyrodnicze Parku wynika z dużej lesistości wynoszącej około 86% powierzchni. Lasy przeważnie w dużych kompleksach tworzy reglowa buczyna karpacka, w skład której wchodzi buk z domieszką jodły, rzadziej świerka i jawora. Blisko połowę ich stanowią drzewostany stuletnie i starsze. Wyraźnie odznaczają się w parku 2 piętra roślinne: pogórza (do 500 m n.p.m.) i dominujący obszarowo regiel dolny (500-1150 m n.p.m.).
Flora naczyniowa liczy 806 gatunków. Duży w niej udział mają gatunki górskie, w tym 38 gatunków wysokogórskich (9 alpejskich i 29 subalpejskich), 64 gatunki reglowe i 25 gatunków ogólnogórskich. Jest to obszar spotykania się i przenikania gatunków wschodnio i zachodniokarpackich, roślinności górskiej z elementami niżowymi. Kończy się tu zasięg 12 gatunków wschodniokarpackich (np. wężymord górski, olsza szara, goździk skupiony, wilczomlecz karpacki czy rzadkie w Bieszczadach: łoczyga pośrednia i smotrawa okazała) oraz niektórych zachodniokarpackich (np. ciemiężyca zielona i starzec kędzierzawy).
Tutaj przebiega północna granica występowania świerka. Za osobliwość uznaje się też dużą frekwencję roślin wysokogórskich w niskich partiach regla dolnego, przeniesionych tam ze znacznych wysokości przez potoki górskie.
Znakomitym urozmaiceniem leśnego krajobrazu są bogate florystycznie łąki, przyciągające oczy wspaniałą zielenią i kolorystyką w okresie kwitnienia, oraz bieszczadzkie torfowiska wysokie, usytuowane na ponadzalewowych terasach dolin rzecznych, kopulasto wypiętrzone, O miąższości masy organicznej dochodzącej niekiedy do kilku metrów.
Te rzadkie w Polsce zbiorowiska tworzą odrębne ekosystemy, w zasadzie bezleśne, w których na żywych efektownych kobiercach torfowców i płonnika plenią się rośliny naczyniowe, jak reliktowa żurawina drobnolistna czy chronione: borówka bagienna, bagno zwyczajne i rosiczka okrągłolistna.
Park jest jedną z najbogatszych w Bieszczadach ostoi fauny puszczańskiej. Jej stałymi mieszkańcami są duże ssaki: niedźwiedź brunatny, żubr, wilk, ryś i prawie wszystkie krajowe gady (z wężem Eskulapa). W liczącej blisko 130 gatunków awifaunie stwierdzono obecność licznych drapieżników, dziuplaków i drobnych ptaków śpiewających. Mają tu miejsca lęgowe i żerowiska m.in. kruk, orlik krzykliwy, bocian czarny i czapla siwa. Występują zwierzęta wodne i nadwodne.
Najcenniejsze fragmenty środowiska przyrodniczego chronią cztery rezerwaty przyrody: „Hulskie im. Stefana Myczkowskiego” (189,87 ha) - rezerwat leśny, „Krywe” (511,73 ha) - obejmuje unikalną przyrodniczo i krajobrazowo część doliny Sanu, „Zakole” (5,25 ha) - rezerwat torfowiskowy, „Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku” (4,94 ha) - rezerwat florystyczny.
Z dorobku kulturowego dawnych mieszkańców pozostały tylko drewniane cerkwie w Smolniku i Chmielu, ruiny murowanych cerkwi w Krywem i Hulskiem oraz widoczne jeszcze w kilkunastu opustoszałych wsiach zniszczone cmentarze z zachowanymi kamieniami nagrobnymi, krzyże, szczątki murów cmentarnych, ruiny kaplic - zazwyczaj w otoczeniu starych drzew.
Penetrację turystyczną Parku ułatwiają szlaki turystyczne i ścieżki przyrodnicze. Najważniejszy „niebieski" szlak wiedzie przez Polanę, Serednie Małe, pasmo Otrytu, Dwernik, Magurę Stuposiańską, Pszczeliny, Widełki i dalej na Bukowe Berdo.
Na terenie Parku istnieją ścieżki przyrodnicze: „W krainie myszołowów” w Polanie (przyrodnicza), „Przysłup Caryński - Krywe n/Sanem” (historyczno - przyrodnicza), „Dwernik - Otryt – Chmiel” (przyrodniczo - historyczna), „Hulskie” (przyrodniczo - dydaktyczna), „Jodła” w Pszczelinach (leśna), „Smolnik” (leśna) i „Dwernik – Kamień” (leśna).