Z Góry św. Anny do Zalesia Śląskiego przez rezerwaty Grafik i Boże Oko

Długość trasy: 10 km Czas trwania wędrówki: ok. 4 h Dojazd: autobusem PKS ze Zdzieszowic w kierunku Gogolina, Krapkowic; samochodem na parking przy kościele; pieszo ze stacji PKP Zdzieszowice

      Ścieżka rozpoczyna się obok zajazdu „ Pod Górą Chełmską”, gdzie znajduje się tablica ilustrująca przebieg trasy. Stąd ruszamy skrajem szosy prowadzącej do Leśnicy. Mijamy fragment Kalwarii Annogórskiej z drzewostanem lipowo- jesionowym i dochodzimy do gmachu Muzeum Czynu Powstańczego. Gromadzi się tu biogramy uczestników powstań śląskich, ich relacje i wspomnienia, eksponaty związane z powstaniami. Pierwotne muzeum utworzono w budynku dawnej szkoły w Leśnicy. W 1980r. zostało przeniesione w obecne miejsce, w którym znajdował się od 1936r. mieściła się siedziba I Dzielnicy Związków Polaków w Niemczech. W czasie II wojny światowej (1939-1945) znajdował się tu jeden spośród 26 Zal-Lagrów (Zentralarbeitslager) na Śląsku Opolskim.

      Dalej ścieżka prowadzi przez teren Kalwarii. Kolejno mijamy kaplice: Drugi upadek, Pałac Heroda i św. Weroniki, za którym skręcamy w lewo. Przechodzimy obok kaplic: Szymon Cyrenejczyk, Spotkanie z Maryją, Pierwszy Upadek, Przyjęcie Krzyża, Gradusy i Ratusz Piłata. Kierujemy się w stronę wąwozu, mijamy pojedyncze zabudowania i wchodzimy na asfaltową drogę, przy której znajduje się niewielka kapliczka zwana Cedron. Mijamy fragment Kalwarii Annogórskiej z drzewostanem lipowo- jesionowym.

      Nie ulega wątpliwości, że obecnie jedynym źródłem utrzymania zakonników jest jałmużna, dlatego, aby z nędzy nie porzucili tego miejsca, konieczna jest nieustanna dla nich pomoc. Jeżeli stanie się inaczej, Bogu trzeba będzie zdać z tego rachunek. Nie wątpię wszakże, mój następca, którego do tego obliguję, będzie w przyszłości reperował i remontował zarówno klasztor jak i kościół dla Boskiej Chwały i czci. Czy zawarte w testamencie hrabiego Melchiora Ferdynanda de Gaszyn przesłanie dla potomnych przyczyniło się do wybudowania Kalwarii Annogórskiej? Na pytanie to trudno dzisiaj dać jednoznaczną odpowiedz. Melchior umarł po dziewięciu latach od sprowadzenia się na Górę Św. Anny Franciszkanów. Następcą i jednocześnie II ordynatem został jego bratanek 22- letni Jerzy Adam. Był on bardzo pobożny i bogobojny. Ks. Weltzel napisał:”... bo skoro się zbliżył tydzień wielki, to go widziano w kościele na prostej ziemi klęczącego, nie tylko we dnie, lecz i w nocy przed Grobem Pańskim, takie współubolewanie nad męką Chrystusową pokazywał, że się zdał razem z nim cierpieć i umierać”. Z inicjatywy Jerzego Adama de Gaszyn na miejscu drewnianego kościoła św. Anny wybudowano murowany. Wielka pobożność, chęć pozostawienia po sobie „pamiątki” oraz rozwinięcia funkcji pątniczej (poprzez stworzenie „kopii” Jerozolimy dla tych, którzy nie mieli żadnych szans na podróż do Ziemi Świętej) sprawiła, iż w wieku 57 lat (po 35 latach od objęcia majoratu) de Gaszyn postanowił wybudować kalwarię. W styczniu 1700 r. otrzymał zgodę na wybudowanie 3 większych i 30 mniejszych kaplic. Za wzór posłużyła mu istniejąca od pół wieku Kalwaria w Zebrzydowicach ( obie kalwarie są bardzo podobne). Prof. F. Marek twierdzi, że projekt Kalwarii Zebrzydowskiej wykonał Hieronim Strzała, który był dworzaninem Mikołaja Zebrzydowskiego i wywodził się z rodziny pochodzącej ze Śląska. Z pewnością, Gaszyna otrzymał gotowe projekty od członków rodu Strzałów, którzy byli zbyt biedni, by móc dokonać tak olbrzymiej inwestycji.

      Budowa kalwarii na Grzbiecie Chełmskim trwała 9 lat. Dostosowaniem projektów poszczególnych kaplic do miejscowych warunków zajął się architekt z Opola ( z pochodzenia Włoch)- Dominik Signo, czy też Secco. Koszt tej inwestycji to 100. 000 Guldenów reńskich.
      Nieznane dla nas współczesnych są powody, dla których Franciszkanie przez pół wieku nie chcieli objąć opieką wybudowanej przez Gaszynów kalwarii. Zaraz po zakończeniu prac hrabia Georg wystąpił do reformatów małopolskich z prośbą o przyjęcie oddanych w 1709 r. dla ludu kaplic kalwaryjskich. Franciszkanie stwierdzili, że nie są w stanie oddelegować braci do obsługi kalwarii, zaproponowali więc, by hrabia zatrudnił księży.

      W 1719 r. umarł Jerzy Adam de Gaszyn. Następnymi ordynatami zostali jego synowie, począwszy od najstarszego Franciszka (Franz Carl) przez Johanna Josefa do V ordynata Carla Ludwiga Antoniego, który sfinansował budowę murowanego klasztoru.
      W 1755 r. na pruskim Śląsku powstała prowincja śląska pod wezwaniem św. Jadwigi. Była ona zainteresowana przejęciem klasztoru i kalwarii na Górze św. Anny. Zagrożenie ze strony Prus spowodowało, że kapituła oo. Franciszkanów prowincji małopolskiej przyjęła kalwarię. Wyznaczyli oni na specjalne uroczystość Święto Podwyższenia Krzyża. Wybrali również Franciszkanina ojca Stefana Staniewskiego do obsługi wszystkich spraw związanych z ruchem pątniczym.
      W 1754 r. następca Carla Ludwiga de Gaszyn zostaje jego syn Antoni, zwany Mocnym. W latach 1756- 64 osobiście nadzorował on porządkowanie zarośniętego terenu kalwarii i restaurowanie mocno zdewastowanych kaplic. Zbudował również 10 nowych kaplic Maryjnych, które poświęcono w uroczystości Podwyższenia Krzyża Świętego w 1764 r. Dwa lata później ojciec Stefan opracował program nabożeństw odprawianych na kalwarii. W formie prawie nie zmienionej funkcjonuje on do dzisiaj. W tym też czasie ojciec Wacław Waxmański napisał modlitewnik pt.: „ Nowa Jerozolima, albo kalwaria całej Męki Jezusowej i Bolesnej Matki Jego Maryi Panny na Górze Chełma, a teraz Św. Anny nazwanej od jaśnie wielmożnych fundatorów Grafów de Gaszyn wystawiona, ZAŚ Roku Pańskiego 1764 u uroczystości Krzyża Św. Zaprowadzona

      W 1781 r. hrabia Antoni de Gaszyn ufundował najpiękniejszą kalwaryjską kaplicę Świętych Schodów- Gradusy oraz kaplicę Św. Marii Magdaleny, swój przyszły grobowiec, nad wejściem której do dzisiaj znajduje się płyta nagrobna z postacią zmarłego , herb i napisy dotyczące fundacji kaplicy.
      W latach1864- 66 z materiałów przyniesionych przez pielgrzymów wybudowano Kaplicę III Upadki, którą sfinansował miejscowy pustelnik. W czasie rządów gwardiana Atanazego ponownie przeprowadzono renowację kalwarii, opuszczonej i zdewastowanej w czasie 12- letniej nieobecności oo. Franciszkanów, spowodowanej Kulturkampfem. W 1910 r. na pamiątkę 200-lecia istnienia kalwarii oraz jako dziękczynienie za koronację figury Św. Anny wybudowano kaplicę Koronacji Matki Bożej.
      Ostatnie lata to okres działalności Fundacji Sanktuarium Góry Św. Anny, która postawiła sobie cel całością konserwację kaplic kalwaryjskich, tak by dzieło Gaszynów trwało... Idziemy w stronę Leśnicy, w pobliżu której znajduje się wywierzysko „Siedem Źródeł” Woda wypływa spod stromej wapiennej ściany skalnej. Źródła nigdy jeszcze nie wyschły, ani nie zamarzły. Niezależnie od pory roku temperatura wody jest stała. Wywierzysko daje początek potokowi Cedron (funkcjonują również nazwy Padół i Anka), który zasilał 7 młynów wodnych funkcjonujących w Leśnicy od 1945.

      Dalej dróżką kalwaryjską prowadzącą na Górę Oliwną dochodzimy do kaplic: VI Stacja Pogrzebowa, Pojmanie i Ogrójec. Schodzimy stromym zboczem tuż przy kościele Wniebowzięcia NMP i Domu Opieki Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP, w którym zwiedzamy wystawę poświęconą bł. Edmundowi Bojanowskiemu, założycielowi zakonu. Udajemy się w kierunku drogi asfaltowej prowadzącej na Górę Św. Anny. Za drewnianym krzyżem przechodzimy przez mostek i idziemy malowniczą ścieżką. Zbocza porośnięte są różnorodną roślinnością. Roztacza się stąd niezwykłej urody panorama Góry Św. Anny.
      Docieramy do zabudowań wsi Poręba i kierujemy się oznaczeniami ścieżki żółtego szlaku. Dochodzimy do rozdroży przy boisku sportowym w Czarnocinie i skręcamy w kierunku lasu. Droga leśna wiedzie granicą rezerwatu „Grafik”. W lesie mijamy kamienną płytę z napisem „Filio” (zwaną Grafikiem”), upamiętniającą tragiczną śmierć na polowaniu młodego hrabiego Renarda, syna właściciela dóbr strzeleckich.

      Rezerwat utworzono w celu zachowania lasu bukowego o charakterze naturalnym z udziałem licznych drzew pomnikowych. Występują tu trzy zespoły buczyn, różniące się między sobą składem florystycznym runa i warunkami siedliskowymi. Gleby bogatsze pod względem zawartości próchnicy, wilgotne lub świeże, zajmują płaty buczyn: sudeckiej (Dentario enneaphyllidis- Fagetum) i niżowej (Melico- Fagetum). Z kolei kwaśna buczyna niżowa (Luzulo pilosae- Fagetum) porasta ubogie z natury zakwaszone podłoże. Żyzna buczyna sudecka najczęściej występuje na wzgórzach wapiennych. Tworzy ją wysokopienny las bukowy z jednostkowym udziałem modrzewi (Larix), dębów (Quercus), i grabów (Carpinus). Runo najpiękniej wygląda wiosną, w okresie jego maksymalnego doświetlenia. Natomiast żyzną buczynę niżową charakteryzuje wysokopienny zwarty las bukowy z runem trawiastym oraz dużym udziałem gatunków grądowych. Zupełnie inna od poprzednich jest kwaśna buczyna niżowa, która występuje na zboczach wystawionych na działanie wiatru. W drzewostanie dominuje buk (Fagus), niewielki jest udział dębu (Quercus). Runo jest ubogie gatunkowo i posiada strukturę skupiskową. Dominują w nim: konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), kosmatka owłosiona (Luzula pilosa), szczawik zajęczy (Oxalis acetosella). W niektórych płatach występują różne mszaki (Bryophyta).

      Po opuszczeniu rezerwatu idziemy ścieżką leśną, która prowadzi do Granicy- przysiółka we wsi Czarnocin. Mijamy zabudowania, przechodzimy przez drogę asfaltową z Zalesia Śląskiego do Czarnocina i wchodzimy w las. Idziemy do granicy rezerwatu „Boże Oko”. Rezerwat utworzono w celu ochrony lasu świeżego z licznie występującymi ponad 100- letnim bukiem. Położony jest na zboczu wzniesienia, którego wysokość wynosi 295 m n.p.m. Również w tym rezerwacie występują 3 wyżej wymienione zespoły buczyn. Maja tu swoje stanowiska rośliny chronione: buławnik wielkokwiatowy (Cephalantera damasonium), kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), bluszcz pospolity (Hedera helix), konwalia majowa (Convallaria maialis), marzanka wonna (Galium odoratum), kopytnik pospolity (Asarum europaeum) i kalina koralowa (Viburnum opulus) oraz chronione grzyby: soplówka gałęzista (Hericium
      Dochodzimy do mogiły powstańczej. Na skrzyżowaniu dróg leśnych skręcamy w prawo. Wychodzimy z lasu i drogą w kierunku południowym udajemy się do Zalesia Śląskiego. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana była w 1223r. We wsi warto zobaczyć zabytkowy kościół z gotyckim prezbiterium z ok. 1400r.