Polska Ekologia 24

Park Krajobrazowy „Lasy nad Górną Liswartą” został utworzony w 1998 roku w celu ochrony specyficznej fizjonomii krajobrazu dorzecza Liswarty jako syntezy wartości przyrodniczych i kulturowych. Od 2000 roku Park wchodzi w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Powierzchnia Parku wynosi 387,31 km2, a wokół Parku wyznaczono otulinę o powierzchni 124,03 km2. Łączna powierzchnia Parku i otuliny to 511,34 km2. Park obejmuje zwarty kompleks leśny zlokalizowany w północnej części województwa śląskiego i jego obszar wchodzi w skałd trzech powiatów: lublinieckiego (gminy Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Woźniki), kłobuckiego (gminy Panki, Przystajń, Wręczyca Wielka) i częstochowskiego (gminy Blachownia, Konopiska i Starcza).

Park Krajobrazowy „Lasy nad Górną Liswartą” położony jest na zachodnim skraju Wyżyny Śląsko-Krakowskiej na obszarze trzech mezoregionów: Progu Woźnickiego, Progu Herbskiego oraz Obniżenia Liswarty-Prosny. Obszar Parku stanowi nieckę, środkiem której płynie Liswarta, wypływająca na wysokości315 mn.p.m w pobliżu miejscowości Mzyki. Rzeka płynie szeroką na kilkaset metrów doliną w otoczeniu lasów, łąk oraz zabudowań wsi. Jej największymi dopływami w obrębie Parku są: Olszynka, Turza i Potok Jeżowski.

Lasy zajmują 63% powierzchni Parku i jego otuliny, 31% powierzchni zajęte jest przez użytki rolne, pozostałą część stanowią tereny zabudowane i stawy (około 6 %). Lesistość samego parku to 66% jego powierzchni. Wśród lasów Parku przeważają bory mieszane świeże oraz wilgotne, w drzewostanie dominuje sosna zwyczajna. Wzdłuż cieków rosną bogate lasy łęgowe z cennym zbiorowiskiem podgórskiego łęgu jesionowego. Cennymi zespołami leśnymi są także spotykane w południowej części Parku grądy niskie z udziałem jesionu i olszy oraz świetlista dąbrowa ze stanowiskami roślin ciepłolubnych.

Wśród zbiorowisk roślinności nieleśnej w Parku na uwagę zasługują wrzosowiska, wilgotne łąki oraz zespoły roślinności wodno-torfowiskowej. Największą osobliwością jest stanowisko pomnikowe różanecznika katawbijskiego. Dużą grupę gatunków rzadkich stanowią rośliny górskie: liczydło górskie widłak wroniec, ciemiężyca zielona. Spośród innych gatunków rzadkich na uwagę zasługują: wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, mieczyk dachówkowaty, rosiczka okrągłolistna.

Najcenniejszym elementem fauny Parku są ptaki, znajdujące tu dogodne warunki gniazdowania. Stwierdzono tu gniazdowanie 127 gatunków ptaków. Do bardzo cennych przedstawicieli awifauny lęgowej należą: bielik, rybołów, orlik krzykliwy, błotniaki, bocian czarny. W grupie drobnych ssaków na uwagę zasługują: popielica, koszatka, ryjówka aksamitna i malutka oraz kilka gatunków nietoperzy. Wśród gadów najrzadszy jest gniewosz plamisty. Fauna płazów liczy 12 gatunków.