REZERWAT „SZWAJCARIA PODLASKA”

Rezerwat „Szwajcaria Podlaska" powstał w 1995 r. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych urozmaiconych drzewostanów położonych na skarpie rzeki Bug z licznymi drzewami o charakterze pomnikowym oraz dużym udziałem roślin rzadkich i chronionych.

Rezerwat położony jest w południowym końcu parku krajobrazowego i jest miejscem wyjątkowym, którego zwiedzanie powinno być celem każdej wycieczki poznającej uroki przyrody i krajobrazu Podlasia. Tu, na stosunkowo niewielkiej powierzchni, bo liczącej 24 ha, przyroda zgromadziła takie bogactwo form i zjawisk, że miejsce to będąc źródłem wspaniałych doznań estetycznych, jest jednocześnie ogromnym warsztatem dla wszechstronnych opracowań naukowych. Teren rezerwatu położony jest na zachodnim zboczu równiny denudacyjnej, która opada stromo ku wschodowi przechodząc w terasę zalewową rzeki Bug, a powstała wskutek naniesienia przeważnie piaszczystego materiału geologicznego poprzez jego wymywanie ze zbocza. Tak charakterystyczne położenie na stromym zboczu doliny spowodowało powstanie sieci głębokich wąwozów erozyjnych. Obecnie w wąwozach gęsto pokrytych drzewami i roślinnością krzewiastą proces erozji wodnej praktycznie ustał, jednak stromizna ścian wąwozów oraz znaczny spadek dna każdego z nich pozwalają wyobrazić sobie jak ogromne masy wody były zaangażowane w przemieszczanie takiej ilości materiału geologicznego. Deniwelacje w rezerwacie dochodzą do 50 m. Najniżej położony teren, obejmujący terasę zalewową rzeki Bug nosi ślady występowania na tym obszarze starorzeczy czego dowodem jest staw w części środkowej rezerwatu, stanowiący końcową cześć ramienia zamulonego starorzecza. Obserwuje się jednak powolne zarastanie zbiornika naturalnego, czego dowodzi występowanie w nim osoki aloesowatej (Stratiotes aloides L.).

Drzewostany rezerwatu są wielopiętrowe. Najwyższe piętro tworzy dąb szypułkowy (Quercus robur L.) w wieku 100-140 lat, niższe porasta masowo lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill.), a najniższe grab zwyczajny (Carpinus betulus L.), topola osika (Populus termula L.) i klon zwyczajny (Acer platanoides L.). Jedynie fragmentami, bezpośrednie sąsiedztwo rzeki Bug oraz obrzeża starorzeczy porasta olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) z udziałem topoli białej (Populus alba L.) i wierzby białej (Salix alba L.). Wiele drzew, zwłaszcza lip, sosen, dębów i topoli rosnących na terenie rezerwatu osiąga wymiary drzew pomnikowych. Niezmiernie interesująca jest też warstwa roślin zielnych, obfitująca w gatunki chronione i rzadkie. Spośród 162 stwierdzonych tu gatunków roślin naczyniowych występują gatunki objęte ochroną całkowitą m.in.: lilia złotogłów (Lilium martagon L.) oraz gatunki objęte ochroną częściową, a wśród nich: wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum L.), orlik pospolity (Aquilegia vulgaris L.), turówka wonna (Hierochloë odorata).

Zróżnicowane środowisko rezerwatu stanowi doskonałe miejsce dla gniazdowania licznej grupy ptaków takich jak: zimorodek (Alcedo atthis), dudek (Upupa epops), dzięcioł czarny (Dryocopus martius), remiz (Remiz pendulinus), kwiczoł (Turdus pilaris), derkacz (Crex crex), łabędź niemy (Cygnus olor). Ponadto gniazdują tu gatunki skrajnie zagrożone wyginięciem, których liczebność gwałtownie maleje na skutek nieodwracalnych zmian w środowisku ich bytowania. Należą do nich: perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena), bączek (Ixobrychus minutus), krwawodzób (Tringa totanus), sieweczka rzeczna (Charadrius dubius), rybitwa zwyczajna (Sterna hirundo), rybitwa białoczelna (Sterna albifrons), kraska (Coracias garrulus).