Polska Ekologia 24

Popradzki Park Krajobrazowy to jeden z jedenastu parków wchodzących w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego, powstałego w 2009 roku z połączenia Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych, Parków Krajobrazowych Pogórza i Popradzkiego Parku Krajobrazowego.

Położenie i wielkość. Popradzki Park Krajobrazowy to jeden z najstarszych parków krajobrazowych na terenie Karpat. Został on powołany uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Nowym Sączu z dnia 11 wrześnie 1987 r. Rozciąga się on na terenie Beskidu Sądeckiego z jego dwoma pasmami (Radziejowej i Jaworzyny Krynickiej) oraz obejmuje także położoną w granicach Polski część Gór Czerchowskich. Powierzchnia Parku wynosi łącznie 54 392,7 ha, Około 70 % powierzchni stanowią lasy (z czego lasy niepaństwowe zajmują 20%). Popradzki Park Krajobrazowy jest jednym z najbogatszych przyrodniczo i najpiękniejszych krajobrazowo terenów Polski.

Klimat. W klimacie Beskidu Sądeckiego – podobnie jak i na innych terenach górskich - wyróżnia się trzy piętra: umiarkowanie ciepłe (do 600-650 m n.p.m.) o średnie temperaturze rocznej 6 °C, umiarkowanie chłodne (do 1100 m n.p.m.) o średnie temperaturze rocznej 4 °C oraz piętro chłodne, o średnie temperaturze rocznej 2 °C.

Pogoda w Popradzkim Parku Krajobrazowym jest przez 82 % dni w roku kształtowana przez masy powietrza polarnego, z czego 60 % dni przez jego odmianę morską a przez pozostałe 22% przez powietrze polarno-kontynentalne. W wyższych partiach Beskidu Sądeckiego występują wiatry spadające typu fenowego, lokalnie zwane „ryterskimi”. Najwyższe opady notowane są w partiach szczytowych Radziejowej oraz Jaworzyny Krynickiej (ok. 1100 mm, lokalnie nawet ponad 1200 mm). W dolinach Dunajca i Popradu sumy opadów nie przekraczają 800 mm.

Rzeźba. Główny zarys rzeźby Beskidu Sądeckiego powstał w trzeciorzędzie. Po zakończeniu ruchów górotwórczych w miocenie nastąpiły w pliocenie dwukrotnie okresy podnoszenia i denudacji, czyli zrównywania powierzchni. Z tego też okresu pochodzi dzisiejszy układ grzbietów i dolin. Cechą charakterystyczna Beskidu Sądeckiego jest młodość rzeźby będąca efektem wciąż zachodzących procesów modelujących powierzchnię Ziemi. Wśród nich dominują powierzchniowe ruchy masowe zachodzące z największą intensywnością w obszarach lejów źródłowych prowadząc w konsekwencji do rozcinania i obniżania głównych grzbietów. Pasmo Radziejowej i Jaworzyny Krynickiej mają kształt szerokich wałów rozciętych dolinami głębokimi na 400 – 600 m, o zboczach stromych, nachylonych 20 do 40 stopni, zaczynających się głębokimi lejami źródłowymi o charakterze osuwiskowym. Osuwiska są elementem zaznaczającym się w krajobrazie tego obszaru.

Hydrografia. Park położony jest w dorzeczu trzech rzek: Dunajca, Popradu i Kamienicy Nawojowej, które także wyznaczają jego granice. Jego obszar charakteryzuje się dużymi aczkolwiek nierównomiernie rozłożonymi zasobami wód powierzchniowych oraz występowaniem licznych źródeł mineralnych. Wody zajmują ogólną powierzchnię 1423,4 ha, co wynosi 1,25 % powierzchni Parku i otuliny. Występują tu także podmokłości: młaki oraz nieliczne torfowiska. Największym kompleksem młak są Młaki Kotelniczne, usytuowane na południowym stoku Złomistego Wierchu oraz miedzy przełęczami Huty i Tylicką. Wśród jeziorek osuwiskowych na uwagę zasługuje największe spośród istniejących zwane Czarną Młaką, zaś największym zbiornikiem wodnym jest Staw Wierchomla o powierzchni 5 ha usytuowany przy ujściu Wierchomianki.

Wody mineralne, wody lecznicze oraz wody swoiste. Stanowią niezaprzeczalne bogactwo tego rejonu i są źródłem rozwoju licznych uzdrowisk. Do największych i najstarszych należą: Szczawnica, Piwniczna, Żegiestów, Muszyna i Krynica. Przeważają tu szczawy, szczególnie w części południowej Parku, tj. wody mineralne zawierający wolny CO2 w ilości powyżej 1 g/dm³ oraz sporadycznie źródła siarczkowe. Na terenie Parku występują także niezwykle cenione w procesie leczniczym surowce balneologiczne w postaci borowin (peloidy torfowe). Osobliwością geologiczną Parku są mofety. Mofety i naturalne źródła wód mineralnych uznane są za pomniki przyrody.