Stawy

Obok starorzeczy charakterystycznymi ekosystemami wód stojących obszaru Parku są stawy hodowlane. Większość z nich związana jest z dolinami rzek. Stawy powstawały zazwyczaj przez zabudowanie hydrotechniczne i zalanie części dolin rzecznych lub są zbiornikami kopanymi, zasilanymi przez rzeki czy kanały. Oprócz karpia hoduje się tu amura i tołpygę, suma europejskiego oraz szczupaka. Inne gatunki stanowią nieznaczne domieszki. Wieloletnie badania dowiodły, że pomimo pełnienia przez stawy funkcji użytkowej, o często intensywnym zagospodarowaniu, stanowią one jedne z najwartościowszych pod względem florystycznym i faunistycznym ekosystemów na Opolszczyźnie. Całkowita powierzchnia większych stawów parku krajobrazowego wynosi ok. 600 ha.

    Stawy S.P.K. wyróżniają się stosunkowo dobrze wykształconą strefą szuwarów, często wykształcającymi się namuliskami przybrzeżnymi, wysoką trofią. Niemal w połowie swej długości brzegi stawów graniczą z lasami, a niektóre z dużych kompleksów stawowych są całkowicie przez lasy otoczone. Stwarza to dogodne warunki dla bytowania rzadkich gatunków leśno-wodnych. W pozostałej części stawy graniczą z łąkami i nieużytkami, co także stwarza bogaty ekoton.

    Do głównych problemów na styku ochrona przyrody/gospodarka hodowlana ryb należy z jednej strony drapieżnictwo kormorana, czapli, bielika i wydry, z drugiej, przyrodniczej, budowa stawów na cennych przyrodniczo obszarach, hodowla roślinożernych gatunków ryb w celu pozbycia się kotewki orzecha wodnego i innych cennych roślin zarastających lustro wody, eliminacja pasa szuwarów, a także brak zbiorników, w których woda spuszczana była by latem na późne lato i całą jesień. Trzeba jednak dodać, że w ostatnich latach, w szczególności po utworzeniu Stobrawskiego Parku Krajobrazowego, środowiska przyrodników i gospodarzy stawów zbliżyły się i na drodze kompromisów ustalono zasady współegzystowania z obopólną korzyścią.

    Stawy rybne to mozaika wielu różnorodnych środowisk, których wspólnym elementem jest obfitość wody. Z każdym ze środowisk związane są inne gatunki. Co więcej, same stawy w związku z prowadzoną tu gospodarką rybacką zmieniają swój wygląd w zależności od pory roku oferując, w różnych okresach, dogodne warunki dla odmiennych grup ptaków. Stąd też tak wielka różnorodność gatunków i atrakcyjność tych miejsc dla obserwatorów przyrody.

    Ptaki pojawiają się na stawach w różnych celach. Część z nich przystępuje tu do lęgów. Inne wykorzystują stawy jako teren polowań gnieżdżąc się w ich sąsiedztwie. Jeszcze inne pojawiają się na nich, aby odpocząć podczas wędrówki lub szukają schronienia w okresie pierzenia. Na stawach bogatą bazę pokarmową znajdują ptaki drapieżne w tym gnieżdżące się w lasach Stobrawskiego Parku Krajobrazowego bieliki. Te największe krajowe skrzydlate drapieżniki polują na ptaki wodne i ryby. Ryby łapią spod powierzchni wody zanurzając jedynie szpony. Inny rybożerny ptak – rybołów wypatruje zdobyczy zawisając nad wodą, po czym spada na upatrzona ofiarę uderzając o powierzchnię wody całym ciałem. Zdarza mu się też całkowicie zanurzyć. Rybołowy nie gnieżdżą się na Śląsku. Pojawiają się na stawach tylko w okresie przelotów, w kwietniu oraz od sierpnia do października. Jesień jest też dobrą porą roku do poszukania opuszczonych już gniazd remiza. Gnieździ się on w zakrzewieniach porastających groble stawów i znany jest ze swoich misternie uwitych z roślinnych puchów gniazd. Ptak nadaje im kształt worka wiszącego na końcu cienkiej gałązki. Gniazdo najczęściej zawieszone jest nad wodą. W pełni ukończone posiada wejście na końcu dość długiego rękawa. Ciekawostką jest fakt, że samiec przez cały sezon lęgowy buduje wiele gniazd, ale tylko niektóre wykorzystywane są przez samice.

    Stawy stworzone przez człowieka są chętnie wykorzystywane przez ptaki. Stanowią bowiem one namiastkę naturalnie podmokłych terenów znajdujących się dawniej w dolinach rzek. Niegdyś wiosną nieuregulowane rzeki rozlewały się tworząc przy swych brzegach rozległe, płytkie, nagrzane rozlewiska porośnięte urozmaiconą roślinnością bagienną, bogate w pokarm dla dorosłych ptaków i ich piskląt oraz schronienia dla gniazd. Pośród tych bagien znajdowały się głębsze starorzecza i kanały – pozostałości dawnego biegu rzek, najczęściej zarośnięte przynajmniej w części szuwarami. Obecnie niemal wszystkie tego typu środowiska uległy zniszczeniu na skutek działalności człowieka. Takie przekształcenia środowiska jak osuszanie bagien, regulacja rzek, zasypywanie starorzeczy przyczyniają się do tego, że ptaki wodno-błotne są jedną z najbardziej zagrożonych grup ptaków. Płytkie, żyzne stawy będące namiastką naturalnych terenów podmokłych przynajmniej w części rekompensują te straty.

NAJWAŻNIEJSZE STAWY PARKU

w dolinie Stobrawy

• 2 kompleksy stawów położonych na północ od Kuźnicy Dąbrowskiej o powierzchni 33,1 ha i 23,1 ha,
•  kompleks stawów na północ od Pieczysk o powierzchni 55,0 ha,
• kompleks 3 stawów położonych ok. 2 km na południe od Dąbrowy o powierzchni 21,1 ha, 24,7 ha i 10,5 ha,
• kompleks stawów położonych na północ od Krogulna o powierzchni ok. 25 ha,
• kompleks stawów położonych w okolicach Bielic o łącznej powierzchni ok. 60 ha,

w dolinie Budkowiczanki,

• kompleks stawów w okolicach Kuźnicy Katowskiej o powierzchni 122,6 ha,

w dolinie Bogacicy

• kompleks 2 stawów położonych pomiędzy Dąbrówką Dolną i Święcinami o powierzchni 64,1 ha i 15,2 ha,
• stawy w okolicach Domaradza o powierzchni ok. 20 ha,
• stawy w okolicach Szubienika (na dopływie Bogacicy) o powierzchni 24,3 ha,

w dolinie Smortawy,