Zadrzewienia

Parki krajobrazowe są miejscem, gdzie nie tylko chronione są gatunki roślin i zwierząt oraz ich siedlisko, ale także krajobraz naturalny i kulturowy. Dlatego też na wybranym obszarze nizinnych parków krajobrazowych, takich jak Stobrawski Park Krajobrazowy, możliwe jest otoczenie szczególną opieką istniejących oraz uzupełnianie brakujących zadrzewień obszarów wiejskich. Drzewa i krzewy pojawiające się w krajobrazie pozwalają dostrzegać skalę domów, kościołów, wzgórz i wąwozów. Podkreślając bieg dróg i rzek rzeźbią krajobraz. Występując pojedynczo czy grupowo pozwalają obserwować swoje formy pokrojowe, charakterystyczne dla poszczególnych gatunków. Możliwość przypatrywania się drzewom, układowi ich gałęzi, ażurowości korony i w końcu całej ich sylwetce nie tylko pozwala rozróżniać ich gatunki i odmiany, lecz przede wszystkim pozwala postrzegać drzewa jako swoiste rzeźby ustawione we wnętrzach krajobrazowych. Dzięki temu możemy obcować z ich zmieniającą się wraz z rytmem pór roku urodą, a przez to odczuwać jedność z naturą i żyć zgodnie z jej przemianami.

DEFINICJA ZADRZEWIEŃ

Z definicji zadrzewienia wynika, iż są to pojedyncze drzewa i krzewy lub ich skupiska – niestanowiące zbiorowisk leśnych - wraz z zajmowanym terenem oraz pozostałymi składnikami jego szaty roślinnej. W potocznym rozumieniu za zadrzewienia nie uznaje się terenów zieleni miejskiej i wiejskiej – parków, zadrzewień przy obiektach sakralnych i na cmentarzach, a także sadów, drzew i krzewów ogródków działkowych czy plantacji użytkowych i szkółek.

ZADRZEWIEŃ W KRAJOBRAZIE OTWARTYM

Zasady kształtowania krajobrazu rolniczego w istotny sposób wiążą się z zadrzewieniami. Ich kompozycja może objąć półnaturalne formy zadrzewień występujące pojedynczo lub w niewielkich skupiskach na pograniczach rolno-leśnych oraz naturalne kępy, smugi nadrzeczne tworzące sieć powiązań ekologicznych na kanwie systemy hydrograficznego kraju. Przenikać się one powinny z szachownicami pasm leśnych i żywopłotów śródpolnych, a także powierzchniami sadów przylegających do skupisk zabudowy wzbogaconej nadto drzewami użytkowymi, osłonowymi i ozdobnymi. Te z kolei oraz dojazdy do pól, szkoły czy kościoła, sąsiednich wsi czy najbliższego miasta tworzyć powinny kanwę alei przydrożnych.

ZADRZEWIENIA W STOBRAWSKIM PRAKU KRAJOBRAZOWYM

Zadrzewienia śródpolne i łąkowo - pastwiskowe chronią glebę przed erozją wietrzną i wodną, korzystnie wpływają na obieg wody i wilgotność powietrza, zabezpieczają ściany wąwozów i zbocza przed rozmywaniem, ochraniają uprawy przed zanieczyszczeniami powietrza, stratami wilgoci w glebie oraz przed ekspansją chorób i szkodników czy, w końcu, jako „zielone bariery” chronią wsie przed pożarami. Są to efekty nie do przecenienia.

Zadrzewienia przywodne - rzek i potoków oraz wód stojących. to nie tylko malowniczy element pejzażu, ale ważny dla zwierząt korytarz ekologiczny. Łącząc się z zadrzewieniami śródpolnymi i łąkowymi, dalej lasami, sadami i alejami tworzą kanały migracji dla zwierząt i umożliwiają utrzymanie łączności pomiędzy poszczególnymi ekosystemami.

Zadrzewienia przydomowe - wraz z dachami domostw, wieżą kościelną czy dzwonnicą kształtują sylwetę osad ludzkich, dzięki czemu wsie i miasteczka harmonijnie łączą się z otaczającym je krajobrazem. Każdy region ma swoje tradycje i obyczaje związane z rolą drzew w tworzeniu siedzib ludzkich. Na terenach wiejskich domostwom towarzyszyły majestatyczne jesiony czy lipy, drogi i dukty obsadzano alejami drzew owocowych, lip, klonów, jarzębin, topól, jesionów, cmentarze i kościoły otaczano wieńcem drzew, rozstaje podkreślano nie tylko krzyżem, kapliczką, ale też kępą krzewów czy drzew. Taki krajobraz ma szanse przetrwać m. in. dzięki parkom krajobrazowym.

KORZYŚCI I TRUDNOŚCI WYNIKAJACE Z WPROWADZANIA ZADRZEWIEŃ

Wkomponowanie zadrzewienia w rzeźbę terenu i topografię gwarantuje harmonijne kształtowanie krajobrazu. Dobrze zakomponowane i zlokalizowane zadrzewienia spełniają swoje funkcje: ochronne, produkcyjne, społeczno-kulturowe. Zadrzewienia są korytarzami ekologicznymi i siedliskami dla ptactwa, zwierzyny, owadów i roślin. Młode zadrzewienia wymagają, w początkowej fazie wzrostu, odchwaszczania. Zagrożeniem dla zadrzewień jest wypalanie traw, nielegalne wywożenie i składowanie śmieci na ich obszarze oraz nieracjonalne pozyskiwanie drewna. Przy niskiej świadomości społecznej mogą stać się źródłem sadzonek czy obiektem ataku wandali. Harmonijnie ukształtowany krajobraz, obfitość fauny i flory, dobrze plonujące uprawy są miejscem sprzyjającym satysfakcjonującemu życiu i predestynują taką okolicę do miana miejsca urokliwego i wyjątkowego. Pociąga to za sobą możliwość tworzenia baz agroturystycznych czy aktywnego wypoczynku (jazda konna, wycieczki rowerowe), co stanowi dodatkowe źródło utrzymania dla mieszkańców i tworzy nowe miejsca pracy. Wprowadzanie zadrzewień śródpolnych jest rekompensowane ze środków unijnych, co powinno zachęcać rolników do wprowadzania drzew i krzewów na miedzach. Problemem może być sprawne pozyskiwanie środków na finansowanie prac zadrzewieniowych i pielęgnacyjnych oraz zmiana w postrzeganiu krajobrazu przez rolników do tej pory niechętnie ustosunkowanych do zadrzewień śródpolnych. Konieczna też jest skoordynowana współpraca przyrodników, samorządowców i mieszkańców wsi nad zadrzewianiem – o co, czasem, przy konflikcie interesów, jest trudno. 

ZAPISY W PROJEKCIE PLANU OCHRONY STOBRAWSKIEGO PK DOTYCZĄCE ZADRZEWIEŃ

Projekt Rozporządzenia Wojewody w sprawie ustanowienia Planu Ochrony Stobrawskiego Parku Krajobrazowego w rozdziale 8 opisuje ustalenia do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Są wśród nich m. in. następujące zapisy dotyczące zadrzewień i terenów zieleni (par. 29, pkt 5):

a) zalesianie i zadrzewianie gatunkami zgodnymi z siedliskiem i roślinnością potencjalną;

b) zachowanie i rozbudowa terenów zielonych w jednostkach osadnicznych, w tym w szcze¬gólności ochrona i rewaloryzacja parków oraz cmentarzy;

c) zachowanie i rozbudowa zadrzewień i zakrzaczeń śródpolnych oraz zadrzewień liniowych;

d) prowadzenie nasadzeń zieleni wysokiej wzdłuż cieków i dróg.