Huta szkła w Złatnej

Wybudowana w latach 1815 – 1819 . Jej założycielem był Andrzej Wielopolski. Zakład hutniczy zlokalizowany został na prawym brzegu potoku Bystra. Miejsce to zwane do dziś Hutą spełniało wymogi lokalizacji, do których zaliczyć należy istnienie odpowiednich zasobów drzewa bukowego, czystej wody i gruboziarnistego piaskowca. Produkowano tu naczynia szklane i szkło okienne zbywane w Galicji, na Śląsku i na Węgrzech. Na skutek przetrzebienia lasów zakład został zlikwidowany w latach 1871 – 1875. Po zlikwidowanej hucie zachowały się nieliczne pamiątki: fragmenty pieców hutniczych, dzwon w kapliczce na Sporowym Polu, przy pomocy którego wzywano robotników do pracy i modlitwy, kamienny krzyż z figurą kobiecą w pobliżu gajówki, postawiony w 1833 r. dla uczczenia pamięci Józefa i Feliksa Göttlicherów i Jerzego Frenzela – pracowników huty.  Warto też dodać, że wiele miejsc w Złatnej zawdzięcza swą nazwę zlikwidowanej hucie – miejsce gdzie znajdowała się karczma, w której popijali piwo czescy robotnicy do dziś określane jest mianem “kuflówki”. Śladem po czeskich robotnikach są również zachowane nazwiska pochodzenia czeskiego: Kotulek czy Hubka.

Schrony bojowe w Węgierskiej Górce.

-       Schron "Waligóra" - duży jednokondygnacyjny tradytor artyleryjski (czyli schron o uzbrojeniu artyleryjskim) o odporności C, służący do ostrzeliwania podejść pod punkt oporu.  W czasie okupacji, jak i po wojnie schron nie był wykorzystywany. W latach 60. służył wojsku polskiemu w czasie dorocznych manewrów jako punkt dowodzenia.

-       Schron "Wąwóz" - Ostróg forteczny został wybudowany na wzniesieniu górującym nad drogą Węgierska Górka–Żabnica. Jego działo 37 mm i jeden ckm były skierowane na "Wędrowca" a pozostałe dwa ckm-y na wieś Żabnica. Przed rozpoczęciem zmagań obsadził go 151 batalion forteczny.  Schron bojowy "Wąwóz" to obiekt jednokondygnacyjny dla armaty ppanc. i broni maszynowej o odporności D. Wnętrze schronu składało się z czterech izb bojowych, szybu kopuły pancernej oddzielonego od pomieszczenia bojowego ckm wewnętrzna śluzą, korytarza, izby dowódcy, izby załogi, izby łączności i toalety. Część techniczna schronu składała się z pomieszczenia akumulatorni z wyjściem awaryjnym, izby filtra przeciw kurzowego i maszynowni. W czasie okupacji zdemontowano całe wyposażenie, drzwi pancerne i gazoszczelne. Po wojnie obiekt prowizorycznie wyremontowano, zabezpieczono wejście i otwory strzelnic, służył jako magazyn materiałów wybuchowych dla pobliskiego kamieniołomu. Obecnie "Wąwóz" jest nie użytkowany.

-       Schron "Wędrowiec" - ciężki schron piechoty, pełniący funkcje schronu dowodzenia oraz schronienia dla drużyny piechoty. Ostróg ten został wybudowany w dolinie rzeki Żabnica nad jedną z dwóch jej odnóg. Teren wokół był zupełnie płaski więc jedyną przeszkodę mogła stanowić rzeczka lub wybudowane przeszkody. Od strony przedpola schron został osłonięty płaszczem ziemnym i miał być broniony z (nie zamontowana) kopuły pancernej. Schron bojowy "Wędrowiec" to obiekt jednokondygnacyjny dla armaty ppanc. i broni maszynowej o odporności D. Wnętrze schronu składało się z trzech izb bojowych (armaty ppanc. i 2 ckm), szybu kopuły pancernej, korytarza pełniącego zadanie wewnętrznej śluzy powietrznej łączącej część bojową z częścią socjalną, izby dowódcy, izby załogi i toalety. Część techniczna schronu składała się z pomieszczenia akumulatorni z wyjściem awaryjnym, izby filtra przeciw kurzowego i maszynowni.

-       Schron bojowy "Włóczęga" - jednokondygnacyjny schron dla armaty ppanc. i broni maszynowej o odporności D. Wybudowany na wschodnich zboczach góry Glinne, około 100 metrów na południe od "Waligóry". Przed wybuchem wojny systemem okopów został połączony z tradytorem. Wnętrze schronu składało się z  dwóch izb bojowych (armaty ppanc. i ckm), szybu kopuły pancernej, wewnętrznej śluzy powietrznej łączącej część bojową z częścią socjalną, izby dowódcy, dwóch izb załogi, ubikacji, śluzy i załamanego przedsionka wejściowego. Część techniczna schronu składała się pomieszczenia akumulatorni z wyjściem awaryjnym, izby filtra przeciw kurzowego i maszynowni.

-       Schron "Wyrwidąb" - jednokondygnacyjny schron dla broni maszynowej o odporności C. Uzbrojenie schronu miały stanowić 3 ckm i rkm. Do prowadzenia ognia czołowego przeznaczony był ckm w kopule pancernej (kopuły nie zamontowano). Do oświetlania pól ostrzału służyły dwa reflektory (nie zamontowane) i wyrzutnie ładunków oświetlających. Kontakt z innymi schronami zapewniało stanowisko do łączności optycznej. Wnętrze schronu składało się z dwóch izb bojowych (2 ckm), szybu kopuły pancernej, izby dowódcy, izby załogi, śluzy gazoszczelnej przy drzwiach wejściowych, niewielkiego korytarza i toalety. Część techniczna schronu składała się z pomieszczenia akumulatorni z wyjściem awaryjnym, izby filtra przeciw kurzowego i maszynowni. Wojnę przetrwał w idealnym stanie. Po wojnie, Wojsko Polskie testowało na nim materiały wybuchowe, więc jest najbardziej zniszczonym schronem.

Karczma w Jeleśni.

Zabytkowa, drewniana karczma w Jeleśni (Beskid Żywiecki). Według różnych źródeł powstanie karczmy datuje się na XVIII wiek, ale być może postawiono ją znacznie wcześniej, nawet w XVI w. Założycielami Jeleśni byli pasterze wołoscy i to właśnie oni prawdopodobnie zbudowali obiekt, łącznie z całą wsią (pierwszy kościół powstał tu już w 1584 r.). Pierwotnie karczma była leśniczówką, wybudowaną wraz ze stojącą obok po dziś dzień gajówką (obecnie przedszkole), dopiero później przyjęła rolę karczmy. Na stropie w centralnej sali, widnieje data 1774, co jest głównym przyczynkiem do datowania karczmy właśnie na wiek XVIII. W XIX w. przeprowadzono generalny remont karczmy, wraz z rozbudową. Wtedy też dodano bardzo charakterystyczny ganek i skrzydło tylne. W czasie II wojny w karczmę uderzył pocisk artyleryjski, poważnie ją uszkadzając, co spowodowało konieczność przeprowadzenia kolejnego remontu, w latach powojennych. Karczma ma konstrukcję wieńcową. Powałę podtrzymuje sosręb (solidna, gruba belka). Dach jest łamany, staropolski. W wnętrze urozmaicają ozdoby z bibułki, z których słyną okolice Jeleśni. Karczma w 1838 r. stała się własnością arcyksięcia Habsburga. Pod koniec XIX w. kupiła ją rodzina Witków z Jeleśni, w w 1954 sprzedano ją Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Jeleśni. Obecnie mieści się tu restauracja i kawiarnia. Przy wejściu widnieje napis „Cyś to chłopie osaloł, cy ty ni mos rozumu, karcma stoi u drogi, a ty idzies do domu”.

Kościół św. Katarzyny w Cięcinie.

Kościół w Cięcinie, wybudowany w swej najstarszej części w roku 1542. Należy do parafii św. Katarzyny w Cięcinie. Kościół w Cięcinie zaliczany jest do zabytków kościelnego budownictwa drewnianego typu śląsko – małopolskiego. Jego patronką jest św. Katarzyna Aleksandryjska z Egiptu. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli beskidzkiej. Kościół jest orientowany, konstrukcji zrębowej, natomiast wieża ma konstrukcję słupową. Rzut budynku składa się z krótkiego prezbiterium zamkniętego trójbocznie, wydłużonej nawy i wieży od zachodu. Od północy przy prezbiterium i węższej części nawy dobudowana jest piętrowa zakrystia i babiniec z małym przedsionkiem, od południa przy węższej części prezbiterium stoi kaplica św. Franciszka z Asyżu. W prezbiterium znajduje się pozorne sklepienie kolebkowe z 1884 r. Wyposażenie wnętrza jest barokowe. Znajdują się w nim liczne ołtarze. Ołtarzem głównym jest ołtarz Św.Katarzyny Aleksandryjskiej. Zachowała się także barokowa ambona, organy i krucyfiks. Kamienną chrzcielnicę z 1705 r. przykrywa ażurowa pokrywa drewniana, przedstawiająca cztery delfiny podtrzymujące kopułkę z gołębicą na szczycie.

Kościół był wielokrotnie poddawany zabiegom renowacyjnym, chroniącym go przed niekorzystnym poziomem wilgoci w kościele. Ważnym okresem w dziejach kościoła Św. Katarzyny są lata 1666-1667 - został znacznie rozbudowany przez powiększenie nawy i dostawienie wieży. Kościół św. Katarzyny w Cięcinie do roku 1789 funkcjonował jako filia kościoła parafialnego w Radziechowach. Przez kilkadziesiąt lat nie dokonywano żadnych zmian w budynku kościelnym, dalsza rozbudowa nastąpiła dopiero w 1857 roku, kiedy to dobudowano nową zakrystię i skarbiec-oratorium. W roku 1893 rozpoczął się kolejny etap rozbudowy kościoła w Cięcinie. Dokonano wtedy wzdłużenia nawy i przesunięcia wieży na walcach ku zachodowi. W tym samym roku zbudowano także nowy babiniec i nową wieżyczkę na sygnaturkę. W rok później, czyli w 1894 r. dobudowano mały przedsionek przylegający do babińca. W 1895 roku dotychczasowa budowla powiększona została o kaplicę św. Franciszka z Asyżu (obecny przedsionek przy kaplicy dobudowany został dopiero w 1928 roku).

Cmentarz żydowski w Milówce

Powstał około 1891 roku. Został zlokalizowany w północnej części wsi przy drodze do Kamesznicy, na stoku z lewej strony mostu na Sole. Ma kształt prostokąta, a jego powierzchnia wynosi około 0,5 hektara. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1892 r. i należy do Sary Brechner. Większość macew wykonana jest z granitu, wapienia i piaskowca. Na tablicach inskrypcyjnych widnieją napisy w języku hebrajskim, niemieckim, jidysz oraz polskim. Pochówki odbywały się tu do 1939 r. Podczas wojny teren nekropolii przecinały okopy, a większość macew uległa zniszczeniu w czasie działań wojennych. Przez niemal pięćdziesiąt lat od zakończenia wojny cmentarz ów niszczał. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych z inicjatywy i częściowo z funduszy pana Saltona (syna Bernarda Salomona), rozpoczęto prace porządkowe na terenie nekropolii. Obecnie cmentarz otoczony jest otynkowanym murem z cegły, posiada metalową bramę (z symbolami gwiazdy Dawida i menory), a macewy zostały poustawiane. Zachowało się około stu całych i mniej więcej dwadzieścia rozbitych nagrobków. Niestety nie wszystkie z nich stoją na swym pierwotnym miejscu. W centralnej części nekropolii ustawiono granitowy pomnik z napisem: "Pamięci Żydów Milówki, Rajczy, Kamesznicy, Bł. P. Bernarda Salomona, Obywatela Milówki Syn". Klucze do bramy cmentarza udostępniają pracownicy Gminnego Ośrodka Kultury przy ul. Dworcowej 1.