HISTORIA ADMINISTRACYJNA GMINY DĘBOWA KŁODA

Na przełomie X i XI wieku obecna Dębowa Kłoda leżała na terenie kontrolowanym przez Grody Czerwieńskie. W tamtych czasach mieszkało tu wschodniosłowiańskie plemię Bużan. Grody Czerwieńskie zdobył w 981 roku "na Lachach " Włodzimierz, książę Rusi. W 1018 roku odbił Grody Czerwieńskie Bolesław Chrobry, ale już w 1031 roku znowu powróciły do Rusi, zdobyte przez Jarosława Mądrego. Po rozpadzie Rusi Kijowskiej na mniejsze księstwa ziemie te weszły w skład Księstwa Włodzimierskiego a następnie Księstwa Halicko-Włodzimierskiego z ośrodkiem w Brześciu. Do tego ruskiego Księstwa należały wschodnie tereny obecnej gminy. Zachodnie tereny weszły w skład Księstwa Małopolskiego. Granicę wyznaczała rzeczka Piwonia. W tym czasie był to teren pokryty gęstą bagienną puszczą, nie sprzyjało to osadnictwu. Jedynie w obecnym Uhninie istniała jakaś osada, znaleziono tu pozostałości wczesnośredniowiecznego grodziska.  Już w końcu XIII wieku ruscy książęta stali się lennikami Litwy. Początkowo książęta ruscy panowali na zasadzie lenna, jednak z czasem tymi ziemiami zaczęli bezpośrednio zarządzać Litwini z Wilna. Zachodnie tereny gminy należały do Księstwa Małopolskiego a następnie do zjednoczonego Królestwa Polskiego. Znajdowały się tu rozległe dobra królewskie z ośrodkiem w Parczewie. Część ziemi królewskiej król darował różnym rodom szlacheckim oraz Kościołowi, jednak większość ziemi należała nadal do domeny królewskiej. Osadnictwo zaczęło się w tej gminie dopiero w XV wieku. Z 1432 roku pochodzi pierwsza wzmianka o miejscowości Stępków jest to najstarszy zapis o miejscowości z terenu gminy. Również początki Plebańskiej Woli sięgają XV wieku, ale osadnictwo zaczęło się dopiero w XVI wieku. Właśnie wiek XVI jest czasem największego ruchu osadniczego na tym obszarze. Powstało wtedy większość z obecnych miejscowości z terenu gminy i to zarówno tych z województwa lubelskiego należącego do Królestwa Polskiego, jak i tych z terenu Wielkiego Księstwa Litewskiego (Lubiczyn, Kodeniec). Tereny "polskie" od 1474 roku należały do województwa lubelskiego a tereny za rzeką Piwonią należały do 1520 roku do województwa trockiego (Troki na Litwie). W 1520 roku powstało województwo podlaskie obejmujące duży obszar z Drohiczynem i Brześciem.
W 1566 roku król Zygmunt August podzielił to województwo na dwie części: na województwo podlaskie i brzesko-litewskie. Okolice Włodawy z Lubiczynem i Kodeńcem weszły w skład województwa brzeskiego obejmującego Włodawę, Brześć i rozległe tereny Polesia. Teren ten w 1569 roku na mocy unii lubelskiej nie wszedł w skład Królestwa Polskiego, tak jak Ukraina i Podlasie i nadal należał do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ośrodkiem administracyjnym był Brześć. Natomiast ziemie wokół Parczewa należały do powiatu lubelskiego w województwie lubelskim. Taki podział terytorialny trwał do 1795 roku, kiedy to te tereny weszły w skład Galicji Zachodniej, obszaru, jakie przejęła Austria w ramach III zaboru Polski. Galicja Zachodnia dzieliła się na cyrkuły. Obszar w pobliżu Parczewa włączono do cyrkułu bialskiego ( Biała Podlaska). W 1803 roku w ramach reorganizacji powstał cyrkuł włodawski obejmujący ziemie cyrkułów: bialskiego i chełmskiego, ale siedziba władz była w Białej.
W 1809 roku w wyniku wojen napoleońskich, te ziemie przyłączono do Księstwa Warszawskiego. W 1810 roku Księstwo podzielono na departamenty i powiaty. Obszar dzisiejszej gminy znalazł się w departamencie siedleckim i powiecie włodawskim.
W 1815 roku upadło Księstwo Warszawskie a na jego gruzach powstało Królestwo Polskie pod berłem cara. Rosjanie początkowo zostawili podział na departamenty i powiaty z  tym, że departamenty nazwano województwami. Dodatkowo podzielono województwa na obwody skupiające po dwa lub trzy powiaty. W ten sposób Dębowa Kłoda znalazła się w obwodzie radzyńskim i województwie podlaskim.
Na początku XIX wieku obszar gminy był jeszcze słabo zaludniony. Przeważała ludność wyznania greckokatolickiego.
W 1837 roku województwa przemianowano na gubernie, w 1845 roku obwody stały się powiatami, a dawne powiaty okręgami nie mającymi już większego znaczenia. Zamiast województw były gubernie. Dębowa Kłoda znalazła się, więc w składzie powiatu radzyńskiego w guberni podlaskiej. Obszar gminy wchodził w skład powiatu radzyńskiego aż do 1867 roku.
W 1863 roku wybuchło powstanie styczniowe. Liczne lasy w tej okolicy dawały schronienie powstańcom. Dochodziło tu również do starć z wojskami rosyjskimi. Rok 1864 przyniósł ogromne zmiany na polskiej wsi. Na mocy ukazu carskiego dokonano uwłaszczenia chłopów. Dotychczasowe obszary dworskie zostały uwłaszczone pomiędzy użytkujących je chłopów, jednak część folwarków pozostała w rękach szlachty. Drugim ważnym wydarzeniem z tego okresu było utworzenie samorządowych gmin wiejskich. Gminę tworzyły zarówno grunty włościańskie (chłopskie) jak i dworskie (folwarki). Częściami składowymi były gromady (wsie) na czele z sołtysem, którego wybierało zgromadzenie gromadzkie. Organem uchwałodawczym gminy było zebranie gminne, na którym prawo głosu mieli gospodarze posiadający co najmniej 3 morgi gruntu. Zebranie gminne wybierało wójta i ławników (zarząd gminy). Wójt miał uprawnienia policyjno-administracyjne i sądownicze. Wójt gminy musiał posiadać przynajmniej 25 lat. Musiał też mieć przynajmniej 6 mórg gruntu. Nie miał obowiązku posiadać umiejętności pisania i czytania. Gmina zarządzała szkolnictwem gminnym. Urzędem gminy kierował pisarz gminny, który często był najważniejszą osobą w urzędzie z racji umiejętności pisania i czytania. W 1867 roku powstały samorządowe gminy: Dębowa Kłoda i Krzywowierzba. Gmina Krzywowierzba obejmowała wsie: Czortówka, Horostyta, Ignaców, Julianów, Kodeniec, Krzywowierzba, Lipówka, Lubiczyn, Nietiachy, Pachole, Wyhalew i Zagajki (Zahajki). Gmina w 1883 roku miała 3 744 mieszkańców i zajmowała obszar 18 400 mórg. Stacja pocztowa i sąd gminny znajdowały się w Wołoskiej Woli. W skład gminy Dębowa Kłoda weszły: Białka, Bednarzówka, Chmielów, Dębowa Kłoda, Makoszka, Plebania Wola, Sowin, Stępków i Uhnin. Gmina Dębowa Kłoda liczyła w 1882 roku 2 620 osób. Sąd gminny był w Ostrowie a poczta w Parczewie.
W 1867 roku dokonano kolejnej reorganizacji administracji ziem Królestwa Polskiego. Gubernia siedlecka została podzielona na większą ilość powiatów. Utworzono wtedy powiat włodawski a w jego składzie znalazły się gminy Krzywowierzba oraz Dębowa Kłoda. Na przełomie XIX i XX wieku Rosjanie rozpoczęli politykę zmierzającą do oderwania wschodnich krańców Królestwa Polskiego i przyłączenie ich do Rosji. Uważano, że ludność greckokatolicka to tak naprawdę Rusini, którzy siłą byli zmuszeni do przyjęcia unii brzeskiej i powinni wrócić do "mateczki" Rosji. Temu celowi miała służyć kasata kościoła greckokatolickiego z 1875 roku.  Latem 1914 roku wybuchła I wojna światowa. W 1915 roku przez teren gminy przechodziła linia frontu. Wojska rosyjskie zostały wyparte z tych terenów. W latach 1915-1918 gmina podlegała wojskowej okupacji niemieckiej. W listopadzie 1918 roku posterunki niemieckie zostały rozbrojone.
W sierpniu 1919 roku na mocy uchwały sejmowej powołano województwo lubelskie a w jego składzie powiat włodawski wraz z gminami Krzywowierzba i Dębowa Kłoda. Granice gmin w II Rzeczpospolitej nie zmieniły się. W odrodzonej Polsce gmina Krzywowierzba składała się z następujących wsi, osad, folwarków i koloni: Czortówka kolonia, Hanów kolonia, Holendernia kolonia, Horostyta folwark, Horostyta wieś, Ignaców kolonia, Julianówka wieś, Kodeniec folwark, Kozarzec folwark, Krzywowierzba folwark, Krzywowierzba wieś, Lipówka kolonia, Lipówka wieś, Lubiczyn wieś, Łoskoszyna kolonia, Marijanówka kolonia, Nietiachy wieś, Pachole wieś, Sytyta kolonia, Wyhalów wieś, Zadębie kolonia, Zahajki kolonia i Zahajki wieś. Gmina miała 583 domy mieszkalne i 3 424 mieszkańców. W gminie przeważali wyznawcy prawosławia (2205 osób) pozostali to byli katolicy (946 osób), mieszkała też grupa Żydów (273). Pod względem narodowościowym połowa ludności podała narodowość polską a druga połowa rusińska, była też niewielka grupa Żydów (134 osoby). Gmina należała do sądu pokoju w Parczewie i sądu okręgowego w Białej Podlasce. Najbliższa stacja pocztowa była w Sosnowicy.
Spis powszechny z 1921 roku dostarcza też szczegółowych informacji o gminie Dębowa Kłoda w powiecie parczewskim. Gmina liczyła w tym czasie 566 budynków mieszkalnych i 46 innych zamieszkałych budynków. Ludność gminy liczyła 3 501 osób w tym było 1790 kobiet i 1711 mężczyzn. Większość społeczności stanowili katolicy, do tej wiary przyznało się 2 828 osób, prawosławie podało 519 osób a grekokatoliczym 154 osoby. Podział narodowościowy był następujący: 3 381 Polaków, 110 Rusinów, 7 Żydów i 3 Rosjan. Gmina składała się z następujących miejscowości: Bednarzówka wieś, Białka folwark, Białka leśniczówka, Białka smolarnia, Białka wieś, Borki kolonia, Chmielów folwark, Chmielów wieś, Chmielów Mała Korona wieś, Dębowa Kłoda folwark, Dębowa Kłoda wieś, Lejtnie wieś, Makoszka leśniczówka, Makoszka nadleśnictwo, Makoszka tartak, Makoszka wieś, Piotrówek kolonia, Plebania Wola wieś, Rudniki folwark, Sowin kolonia, Sowin wieś, Sójka kolonia, Stawek kolonia, Stępków wieś, Uhnin folwark, Uhnin wieś i Żmiarki wieś.  Gmina Dębowa Kłoda należała od sądu pokoju w Parczewie i sądu okręgowego w Białej Podlasce. Najbliższa poczta znajdowała się w Parczewie.