Gamerki Wielkie

Wieś obecnie w kształcie ulicówki, najdalej w gminie wysunięta na zachód. Położona w południowo-zachodniej części jeziora Gamerki, w dolinie rzeki Pasłęki – liczy 80 mieszkańców. Od Jonkowa dzieli ją w prostej linii 10 kilometrów. Do wsi prowadzi droga asfaltowa zataczająca w swym biegu szeroki łuk przez Pupki, Nowe i Stare Kawkowo wydłużając czas dojazdu (łącznie 14 km od Jonkowa). Mieszkańcy mają możliwość korzystania z przewozów kolejowych, gdyż wieś posiada przystanek przy torach wiodących z Olsztyna do Elbląga. 
Pierwotny dokument lokacyjny nie zachował się do chwili obecnej, wobec czego trudno jest stwierdzić, kiedy po raz pierwszy wieś była lokowana, ani kto pełnił urząd pierwszego zasadźcy. Można przypuszczać, że lokacja Gamerek Wielkich odbyła się około roku 1355 przy okazji powstania Gamerek Małych. Brak jakichkolwiek dokumentów może świadczyć o nieudanej próbie sprowadzenia osadników, bądź, co bardziej prawdopodobne zniszczenia wsi przez najazdy litewskie.
Prawdopodobnie w latach 90-tych XIV wieku ziemia należąca wcześniej do wsi (pięć łanów) powróciła w ręce kapituły, która 7 maja 1400 roku sprzedała ją Andrzejowi Polakowi i Janowi Algardenowi za 22 grzywny. W czasie działań wojennych XV i XVI wieku zniszczenia ominęły Gamerki Wielkie. W roku 1520 nie zanotowano tam ani jednego opuszczonego łanu. Pod koniec XVI wieku właściciele 5-łanowego majątku oddawali do kasy kapitulnej dwie grzywny rocznego czynszu.
Wizytacja z 1610 roku wykazała, że pięć łanów w Gamerkach Wielkich należy do rodziny Sudamskich (może Szatańskich?), którzy rocznie w ramach dziesięciny oddawali proboszczowi po jednym korcu żyta i pszenicy. W roku 1656 zanotowano, że majątek posiada tylko cztery łany, a właściciel (Szadamski) przekazywał na rzecz kapituły dwie grzywny czynszu oraz uiszczał opłatę rekognicyjną w wysokości dwóch łasztów żyta i tyleż pszenicy. Dawał także jednego denara kolońskiego i funt wosku. W 1673 roku zamieszkiwało we wsi 17 osób.
W pierwszej połowie XVIII wieku Gamerki Wielkie powiększyły swój obszar do dziewięciu łanów. W 1730 roku majątek miał  trzech właścicieli. Byli nimi: Bartłomiej Jędrzejowski, Łukasz Balkrowicz i Jan Olszewski. Przed rozbiorem Gamerkami Wielkimi zarządzali: Józef Olszewski, Michał Buchart i Michał Balkrowicz. Wieś posiadała wtedy już 12 łanów, z czego pięć stanowiły grunty orne.
Po wojnach napoleońskich władze pruskie podpisały umowy dzierżawne z dotychczasowymi użytkownikami. W latach dwudziestych zanotowano, że w Gamerkach Wielkich znajduje się sześć zagród, w których mieszkają łącznie 32 osoby. Spis powszechny z 1861 roku podaje, że we wsi mieszkały 44 osoby. Wszystkie zadeklarowały, że posługują się językiem niemieckim. Pod względem wyznaniowym zdecydowana większość mieszkańców była katolikami (77%). Wieś posiadała 1053,12 morgi ziemi (268,9 ha), z czego 307,09 stanowiły obszary leśne (29%). W 1883r. Gamerki otrzymały połaczenie kolejowe z Elblągiem i Olsztynem. Według relacji mieszkańców przed wybuchem wojny we wsi funkcjonowała stacja pocztowa i duża gospoda.

Copyright by GOK Jonkowo. All right reserved®