Porbady

Wieś w kształcie okolnicy, położona w centralnej części gminy nad kanałem Trojańskim, oddalona od Jonkowa o pięć kilometrów – w chwili obecnej liczy 134 mieszkańców. W Porbadach brak jest punktów usługowych, sklepów i szkoły. Obiekty te znajdują się w oddalonej o dwa kilometry Wrzesinie.

We wczesnym średniowieczu teren, na którym położona jest wieś należał do staropruskiej jednostki terytorialno-osadniczej, określanej mianem „terra Gudicus”. Obszar ten, poprzecinany licznymi bagnami, porastały gęste lasy bukowe. Akcja osadnicza Zakonu Krzyżackiego dotarła w ten obszar w pierwszej połowie XIV wieku, jednakże władze nie zdecydowały się na założenie wsi w tak niesprzyjającej okolicy.

Wkrótce osadnicy z Wrzesiny (Alt Schonenberg) przystąpili do osuszania pobliskich bagien i niebawem zaczęli osiedlać się na nowym miejscu, które nazwano Neu Schonenberg. Pierwsza wzmianka w źródłach pisanych na temat nowej wsi pojawiła się 21 czerwca 1415 roku, kiedy wobec licznych zniszczeń wojennych kapituła warmińska zmniejszyła mieszkańcom czynsz z dwóch grzywien do ośmiu skojców od łanu. Dokumenty kapitulne podają, że na przełomie XV i XVI wieku w Porbadach zagospodarowano 21 łanów ziemi.

Kolejne zniszczenia dosięgły wieś podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466). W jej wyniku, w latach dwudziestych XVI wieku Porbady miały aż 16 łanów opuszczonych. Do likwidacji zniszczeń i zagospodarowania leżących odłogiem ziem przystąpiono dopiero w 1539 roku, przekazując Prusowi Stenzlowi trzy puste łany, do których dołożono mu 3,5 grzywny i 6 korcy żyta w ramach pomocy. Niebawem (22 stycznia 1547 roku) kapituła warmińska wydzierżawiła na prawie magdeburskim cztery puste łany porośnięte lasami olsztyńskiemu burgrabiemu Peterowi Pfaffowi. Pfaff dożywotnio został zwolniony z płacenia podatków, a jego spadkobiercy mieli uiścić do kasy kapitulnej 1,5 grzywny rocznie. W 1564 roku Porbady zostały przekształcone w folwark. Z 25 łanów tego alodium osiem zostało obsiane zbożem, a pozostałe 17 pozostawało jako puste. Jedenaście lat później osada ponownie stała się wsią czynszową, a dla ściągnięcia nowych osadników, w roku 1599 postanowiono utworzyć tam karczmę. Niebawem też Porbady otrzymały urząd sołtysa. Stosowny dokument wydano 3 grudnia 1610.

Według spisu lustracyjnego z 1656 roku w Porbadach było ośmiu włościan, jeden sołtys i jeden wolny gospodarz. Ogółem zagospodarowano 24 łany ziemi. Łączny podatek wynosił 40 kur, 20 gęsi i 10 florenów czynszu. W 1673 zanotowano we wsi 35 mieszkańców. Podczas epidemii dżumy z lat 1708-1711 w Porbadach zmarło dziewięć osób.

W dokumentach rewizji łanów warmińskich z 1717 zapisano, że w Porbadach znajdują się 24 łany ziemi, którą zaledwie w połowie obsiano zbożami jarymi. Ziemię zaliczono do piątej klasy jakości. Komisarze zanotowali również, że wieś położona jest w okolicach bardzo zabagnionych i zakrzaczonych. Pod koniec XVIII wieku Porbady zamieszkiwało 19 rodzin. Trzy łany należały do sołtysa, cztery znajdowały się w posiadaniu wolnego chłopa nazwiskiem Biernat, pozostałe zaś 17 łanów uprawiali czynszownicy. W 1770 roku czynsz płacony przez lassytów wynosił łącznie 204 floreny. W naturaliach dawali oni rocznie 17 gęsi i 34 kury. Zobowiązani byli także do pracy szarwarkowej w wymiarze trzech dni w roku od każdego uprawianego łanu. Zanotowano również, że znajdująca się w Porbadach karczma jest pusta.

Dekretem uwłaszczeniowym z 27 lipca 1808 roku ziemia uprawiana przez dotychczasowych czynszowników stała się ich własnością. Z przeprowadzonego przez władze pruskie w roku 1820 spisu ludności wynika, że we wsi znajdowało się 16 zagród, a liczba mieszkańców wynosiła 86 osób.

Akta generalnej wizytacji parafii Wrzesina z 1858 roku zawierają informacje, że w tym czasie w Wołownie objętych obowiązkiem nauczania szkolnego jest 14 dzieci. Jak podał nauczyciel z Wrzesiny, Józef Klein, latem frekwencja dzieci z Wołowna wynosi 70%, zimą zaś spada do 50%. Według spisu lustracyjnego z 1861 roku w Porbadach mieszkały 162 osoby, z których 152 (94%) posługiwały się językiem polskim, 161 było wyznania katolickiego. Przed wybuchem II wojny światowej wieś zamieszkiwało 139 osób. 

Copyright by GOK Jonkowo. All rights reserved®