Pupki

Wieś w kształcie widlicy, położona w północno-zachodniej części gminy, w niewielkiej dolinie, obok dawnego jeziora; oddalona od Jonkowa o cztery kilometry – zamieszkana przez 157 osób. Funkcjonuje jeden sklep spożywczo-przemysłowy, oraz trzy gospodarstwa agroturystyczne i pensjonaty.

Najwcześniejsze ślady osadnictwa w pobliżu wsi pochodzą z przełomu er. W lesie pomiędzy Pupkami a Łomami odnaleziono cmentarzysko ludności kultury wielbarskiej (I-II wiek n. e.). W jednym z grobów archeolodzy odkryli melonowate paciorki z masy szklanej, dwustożkowy przęślik gliniany, a także sprzączkę do pasa i trzy zapinki. Wiadomo też, że w lasach, w pobliżu Pupek natrafiono na resztki osiedla naziemnego należącego również do kultury wielbarskiej.

W średniowieczu teren, na którym leży dzisiejsza wieś należał do staropruskiej Ziemi Gudicus. W tym też czasie powstała zapewne pierwsza wieś, położona nad dawnym jeziorem. Dokument lokacyjny dla istniejącej już wsi został wydany przez kapitułę warmińską 8 kwietnia 1357 roku. Na jego mocy zasadźca – Prus imieniem Tolneken – otrzymywał 40 łanów ziemi i pozwolenie wybudowania karczmy.

Wielkie zniszczenia dotknęły Pupki w XV i na początku XVI wieku. W wyniku wielkich wojen tych stuleci wieś opustoszała. W roku 1520 zanotowano tam aż 28 łanów opuszczonych (70% całości nadania). Ponowną akcję kolonizacyjną we wsi zakończono dopiero w latach sześćdziesiątych XVI wieku, oddając do użytku ostatnie dwa puste łany.

Dokumenty rachunkowe komornictwa olsztyńskiego podają, że w 1591 roku w Pupkach znajdowały się 53 łany, z czego 40 należało do czynszowników. Sołtys posiadał trzy łany, zaś pozostałe kapituła przeznaczyła na wspólny użytek wszystkich mieszkańców (las i łąki). Chłopi czynszowi płacili roczny podatek w wysokości 19 grzywien. W naturaliach dawali zaś 72 kury na Boże Narodzenie.

W drugiej połowie XVII wieku Pupki zamieszkiwało 71 osób. Wieś miała jednego sołtysa, który gospodarzył wspólnie z jednym libertynem (Niedowski - posiadał 13 łanów) i dziewięcioma chłopami szarwarkowymi. Roczny podatek płacony przez czynszowników wynosił 13 florenów, 26 gęsi i 54 kury. Sołtys pełnił jedną służbę wojskową na koniu oraz dawał po jednym korcu żyta i pszenicy, Niedowski zaś oddawał czynsz rekognicyjny w postaci korca żyta, pszenicy, funta wosku i jednego denara kolońskiego.

Na początku XVIII wieku zapisano, że Pupki mają 40 łanów, z których połowa obsiana jest zbożem jarym; wieś posiada drewno na opał i do budowy, także łąki dla własnej potrzeby; okolica podmokła, liczne bagna. Odległość [od Elblaga 10 mil]. Zaświadcza się, że ziemia zła, czwartej klasy jakości. Sołtysem był wówczas Grzegorz Kucharzewski, do którego należały cztery łany. Pozostałe ziemie orne uprawiało 13. chłopów szarwarkowych. Średnia wielkość gospodarstwa wynosiła 2,85 łanu (48 ha). Miejscowym szewcem i ogrodnikiem był Wawrzyniec Pempke.

Przed rozbiorem w Pupkach zagospodarowanych było 40 łanów. Pięć z nich (trzy sołeckie i dwa czynszowe) należały do sołtysa Piotra Kucharzewskigo. Płacił on roczny podatek w wysokości 35 florenów i 40 groszy. Największym gospodarzem we wsi był Jan Pustol, który posiadał sześć łanów. Pozostałe 29 włók należało do 12. chłopów, którzy dawali rocznie 540 florenów i 85 groszy. W naturaliach przekazywali zaś 36 gęsi, 72 kury i 547 jaj. Wysokość szarwarku wynosiła pięć dni w roku od każdego łanu.

W czasie kampanii zimowej Napoleona I Bonaparte, w nocy 3/4 lutego 1807 roku, przez Pupki przemaszerowała część oddziałów rosyjskich pod dowództwem generała Bennigsena. Następnego dnia w pogoni za przeciwnikiem pojawiły się we wsi wojska francuskie. Nocą, z 4 na 5 lutego w okolicach stacjonowały oddziały VII korpusu pod dowództwem marszałka Augereau. Francuzi powrócili w okolice Pupek ponownie na przełomie kwietnia i maja. Stacjonujące wówczas w Dobrym Mieście pułki z VI korpusu marszałka Ney’a i będące w Olsztynie wojska gen. Morand’a zapuszczały się w te tereny w poszukiwaniu żywności.

Po wojnach napoleońskich władze pruskie przekazały gospodarzom dotychczas uprawianą ziemię na własność (za odpowiednim odszkodowaniem). W roku 1820 w Pupkach było 28 zabudowań, w których mieszały 123 osoby.

W latach pięćdziesiątych nastąpił gwałtowny przyrost ludności. Spis z 1858 roku podaje, że w Pupkach mieszkały 333 osoby. Pod koniec XIX wieku odnotowano 455 mieszkańców. Pod względem etnicznym i wyznaniowym wieś była jednolita. Wszyscy mieszkańcy posługiwali się językiem niemieckim i byli wyznania katolickiego.

W czasie I wojny światowej zginęło, bądź zaginęło 21 mężczyzn pochodzących z Pupek. W roku 1918 zanotowano również spadek liczby mieszkańców do 433. W czasie plebiscytu, w 1920 roku z przyłączeniem do Prus Wschodnich głosowało 336 osób, a za przyłączeniem do Polski nie oddano żadnego głosu. 
Przed II wojną światową nastąpił dalszy spadek liczby ludności. Spis powszechny z 1939 roku wykazał, że we wsi mieszkało 417. obywateli.

Copyright by GOK Jonkowo. All rights reserved®