Stare Kawkowo

Wieś w kształcie widlicy, położona w północno-zachodniej części gminy w dolinie rzeki Pasłęki. Oddalona od Jonkowa o dziewięć kilometrów – liczy obecnie 138 mieszkańców. Miejscowość posiada jeden sklep spożywczo-przemysłowy. We wsi funkcjonuje również stowarzyszenie mieszkańców „Kawkowiacy”, (przewodniczącym jest Bogdan Sobota). Funkcjonuje jeden sklep spożywczo-przemysłowy, świetlica wiejska pod patronatem Gminnego Ośrodka Kultury w Jonkowie, a także gospodarstwo agroturystyczne.

Najstarsze ślady ludzkiego pobytu w pobliżu Starego Kawkowa pochodzą sprzed 2500 lat. Do dnia dzisiejszego zachowała się podstawa kurhanu z nasypem kamiennym należącego do przedstawicieli kultury łużyckiej. Inny obiekt znajdujący się pomiędzy Starym Kawkowem a Szatankami pochodzi z okresu przedrzymskiego epoki żelaza (100 p. n. e. do przełomu er). Są to resztki nizinnego osiedla obronnego należącego do kultury kurhanów zachodniobałtyjskich.

Zorganizowane osadnictwo dotarło na tutejsze tereny dopiero w XIV wieku. Niestety nie zachował się pierwotny dokument lokacyjny Starego Kawkowa. Nie ma też pewności czy wieś taki dokument w ogóle otrzymała. Wiadomym jest jednak, że akt lokacyjny z 21 stycznia 1380 roku dotyczący lokacji Nowego Kawkowa odnosił się także do pobliskiego Starego Kawkowa. Jako odrębna wieś, Stare Kawkowo, wzmiankowane jest dopiero w dokumentach pochodzących z XVI wieku. Wiadomo, że w pierwszej połowie tego wieku do wsi należało 39 łanów ziemi, z której dawano rocznie 18 grzywien podatku. Stare Kawkowo posiadało także karczmę, z której roczny dochód wynosił pół grzywny.

Nie wiadomo czy Stare Kawkowo zostało zniszczone podczas trwania tzw. wojny głodowej z 1414 roku. Niewielkie straty poniosło za to w okresie wojny trzynastoletniej i wojny z lat 1519-1521. W ich efekcie w 1520 roku odnotowano tam dwa opuszczone łany, które w roku 1534 zostały przekazane dla Augustyna i Grzegorza Langematza (po jednym łanie). W latach 1575-1580 kapituła warmińska zwolniła chłopów ze Starego Kawkowa z płacenia podatków „dla większej wygody i pożytku stołu kapitulnego i kolonistów”

Na początku XVII wieku Stare Kawkowo posiadało 44 łany, z których pięć należało do sołtysa, pozostałe zaś znajdowały się w rękach czynszowników. Mieszkańcy płacili rocznie na rzecz kapituły 38 grzywien i dawali na Boże Narodzenie 98 kur. We wsi nadal funkcjonowała karczma, której dochód ustalono na jedną grzywnę. Spis lustracyjny z 1656 roku podaje, że w Starym Kawkowie było dwóch sołtysów i sześciu chłopów szarwarkowych. Ogółem zagospodarowano 44 łany, z których aż 21 było pustych. Chłopi płacili roczny podatek w wysokości ośmiu florenów, 16 gęsi i 32 kur. Funkcjonowała również karczma, w której sprzedawano piwo i produkty żywnościowe. Na początku lat siedemdziesiątych wieś zamieszkiwało 46 osób.

W pierwszej połowie XVIII wieku w Starym Kawkowie gospodarzyło 13 chłopów szarwarkowych. Łącznie zagospodarowano 44 łany, przy czym trzy były opuszczone. Dwadzieścia łanów obsiewano zbożami jarymi, resztę oziminą lub zostawiano na pastwiska. Ziemię zakwalifikowano do piątej klasy („glebae villioris”). Wieś miała dwóch sołtysów (Jakub Phal i Michał Gagalski), którzy uprawili siedem łanów. Średnia wielkość gospodarstwa wynosiła 2,86 łanu (48,1 ha). W karczmie pracowało dwóch szynkarzy: Mateusz Braun i Piotr Grem.

Przed zaborem 14 chłopów szarwarkowych płaciło roczny czynsz w wysokości 452 florenów i 33 groszy. W naturaliach dawali 32 gęsi, 65 kur oraz 380 jaj na Boże Narodzenie. Szarwark wynosił cztery dni w roku od każdego łanu. Największymi gospodarzami we wsi byli Jakub Daun, Franciszek Fahl i Jan Grem, którzy posiadali po sześć łanów ziemi (ponad 100 ha). Średnie gospodarstwo w Starym Kawkowie liczyło wówczas 3,9 łanu. Wieś miała nadal dwóch sołtysów. Jednym z nich był Piotr Kondel, który posiadał 5 łanów, drugi – Szymon Jagalski – miał 3-łanowe gospodarstwo.

Decyzją władz pruskich na początku XIX wieku skasowano szarwark a w 1808 roku dotychczasowi gospodarze stali się właścicielami posiadanych ziem (musieli zapłacić odpowiednie odszkodowania). Na początku lat dwudziestych XIX wieku odnotowano we wsi 24 domy, w których mieszkały 132 osoby. Spis powszechny z roku 1861 podaje, że w Starym Kawkowie mieszkało 320 osób. Wszyscy mieszkańcy posługiwali się językiem niemieckim. Czternaście osób było wyznania ewangelickiego. Wieś posiadała 2636,12 morgów ziemi (673 ha), w tym 307,09 morgów lasu (11,6%).

Na frontach I wojny światowej zginęło lub zaginęło 12 mieszkańców Starego Kawkowa. Podobnie jak w kilku innych wsiach po Wielkiej Wojnie nastąpił spadek liczby ludności. W roku 1895 odnotowano 388 mieszkańców, a na początku lat dwudziestych ubiegłego stulecia było 338. 
    W czasie plebiscytu za przyłączeniem do Prus Wschodnich opowiedziało się 288 mieszkańców. Za przyłączeniem do Polski nie oddano żadnego głosu. Przed wybuchem II wojny światowej odnotowano we wsi 307 osób. Według relacji mieszkańców działał sklep, restauracja (karczma), oraz punkt zaopatrywania mieszkańców w naftę na potrzeby gospodarstw domowych.

Copyright by GOK Jonkowo. All rights reserved®