Stękiny

Wieś w kształcie widlicy, położona przy drodze wojewódzkiej nr 527, pomiędzy Wrzesiną, a Pelnikiem (gm. Łukta). Oddalona od Jonkowa o siedem kilometrów. Zamieszkana w chwili obecnej przez 220 osób (35 rodzin). We wsi działa  sklep spożywczo-przemysłowy Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Jonkowie. Od 2007 roku funkcjonuje świetlica wiejska pod patronatem Gminnego Ośrodka Kultury w Jonkowie. We wsi znajdują się trzy gospodarstwa  rolne nastawione na dużą produkcję, głównie mleka.

Stękiny były pierwszą wsią chełmińską powstałą na terenie dzisiejszej gminy Jonkowo. Założył ją biskup Herman z Pragi 19 marca 1343 roku na dawnym polu pruskim o nazwie Sculpain. Stąd najprawdopodobniej wzięła się późniejsza nazwa wsi. Pierwszym lokatorem i sołtysem został Prus imieniem Santop, który otrzymał 30 łanów ziemi. W czasie wojny trzynastoletniej wojska komtura świeckiego Henryka von Plauena spustoszyły wieś i podpaliły kilka zabudowań. Kolejne zniszczenia dosięgły Stękiny w styczniu 1521.

Po wojnach dokumenty kapituły odnotowały, że w Stękinach opuszczono 5 łanów. Ich zagospodarowaniem zajął się administrator, który przekazał w 1528 roku jeden łan tamtejszemu gospodarzowi imieniem Hans. Kolejne trzy łany dostał w 1532 roku Burkart Jodike z Gamerek, a w roku 1539 Mikołaj Geriche otrzymał ostatni z opuszczonych łanów ziemi. W roku 1592 zanotowano, że Stękiny posiadają 30 łanów ziemi, z których trzy znajdowały się w rękach sołtysa, natomiast pozostałe uprawiali czynszownicy. Roczny podatek płacony przez mieszkańców wynosił 45 grzywien. W naturaliach dawano zaś 54 kury. Z karczmy pobierano dwie grzywny rocznie.

Z przeprowadzonej w 1656 roku lustracji wynika, że w Stękinach gospodarowało siedmiu włościan i jeden sołtys. Ogółem uprawiano 30 łanów ziemi. Łączny podatek wynosił 13 florenów i 10 groszy. W naturaliach pobierano od czynszowników 54 kury i 27 gęsi. W 1673 roku we wsi mieszkało 65 osób. W czasie trwania epidemii dżumy w latach 1708-1711 zanotowano we wrzesińskich księgach zgonów, że w Stękinach zmarło sześciu mieszkańców.

Przeprowadzona na początku XVIII wieku rewizja gruntów komory olsztyńskiej wykazała, że w Stękinach znajduje się 30 łanów. Piętnaście łanów obsiano zbożem jarym. Ziemię zaliczono do piątej klasy jakości („glebae viliaris”). Stwierdzono, że mieszkańcy posiadają wystarczającą ilość łąk do wypasu bydła, a drewno mają tylko na opał. Sołtysem był Piotr Ryszkowski. Wieś miała także swojego ogrodnika (Jakub Rożek) i kowala (Bartosz Brożowski).

Przed zaborem zanotowano, że w Stękinach zagospodarowano 30 łanów, z czego trzy należały do sołtysa, zaś pozostałe uprawiali chłopi szarwarkowi („lassyci”). Sołtys płacił roczny podatek w wysokości 5 florenów i trzech groszy. Lassyci dawali w sumie 378 florenów czynszu. W naturaliach przekazywali 27 gęsi, 54 kury i 405 jaj (sześć kop i trzy mendle). Wysokość szarwarku ustalono na pięć dni w roku od każdego uprawianego łanu. Karczmarz posiadał pół łanu ziemi, z której płacił rocznie dwa floreny i 20 groszy. Dochód z szynku ustalono na 10 florenów. Miejscowy kowal płacił roczny podatek w wysokości 7 florenów, kołodziej zaś dawał 3 floreny i 3 grosze.

Po wojnie francusko-pruskiej, w lipcu 1808 roku władze pruskie wydały za odszkodowaniem dotychczasowym gospodarzom ziemię, którą uprawiali. W ten sposób chłopi stali się właścicielami zajmowanych gruntów. W roku 1820 zanotowano, że we wsi znajdują się 22 domy mieszkalne, a liczba mieszkańców wynosiła 117 osób.

Na początku XIX wieku decyzją władz pruskich otwarto w Stękinach szkołę elementarną. W roku 1825, podczas generalnej wizytacji zwrócono uwagę, że nauczyciel Tomasz Obszyński nie wywiązuje się dostatecznie ze swych obowiązków. Jak zanotowano dzieci uczyły się jedynie po polsku, nic nie mówiły po niemiecku, nie potrafiły też liczyć. Spośród 24 uczniów będących podczas wizytacji, tylko jeden chłopiec potrafił pisać. Z powodu niskiej frekwencji uczniów i braku odpowiedniej kadry nauczycielskiej władze szkolne postanowiły rozwiązać placówkę. Dzieci ze Stękin miały teraz uczęszczać do szkoły w Wołownie. W roku 1858 zanotowano, że obowiązkiem szkolnym objęto 27 dzieci ze Stękin. W rzeczywistości do szkoły chodziło 20-22 uczniów (w zależności od pory roku).

W czasie Wiosny Ludów, w lutym 1848 roku, w Stękinach doszło do wszczęcia tumultu przez miejscowych chłopów, którzy odmówili płacenia podatków. Pruski poborca podatkowy Nock, który obchodził wraz z sołtysem wieś został siłą wyrzucony z mieszkania karczmarza Zameckiego. Do swych domów nie wpuścili go także pozostali mieszkańcy.

W drugiej połowie XIX wieku w Stękinach mieszkało 228 katolików i 13 ewangelików, z których 222 posługiwało się językiem polskim. Pomiar gruntów wykazał, iż wieś posiada 2481,97 morgów ziemi (633,6 ha), z czego 319,45 stanowiły obszary leśne (12,8%).

Przed wyborami do parlamentu niemieckiego w 1907 roku członkiem Polskiego Komitetu Wyborczego na Okręg Olsztyńsko-Reszelski został mieszkaniec Stękin – Ziemecki. W maju 1910 roku za namową i przy dużym wsparciu pani Ziemeckiej wzniesiono we wsi murowaną kapliczkę. Uroczystego poświęcenia obiektu dokonał proboszcz z Wrzesiny Jan Kensbok. W okresie międzywojennym w ruch polski zaangażowała się rodzina Krixów. Józef Krix w latach trzydziestych pełnił funkcję męża zaufania w Oddziale IV Związku Polaków w Niemczech

Po I wojnie światowej reaktywowano w Stękinach szkołę. Powstała wówczas jednoklasowa placówka niemiecka. W roku 1939 nauczycielami byli: Bernhard Gollan, Eleonore Gollan i Julius Kaminski. Wieś liczyła w tym czasie 280 mieszkańców.

Copyright by GOK Jonkowo. All rights reserved®