Wrzesina

Wieś kościelna w kształcie owalnicy, leży w południowej części gminy, przy drodze wojewódzkiej Olsztyn-Morąg (nr 527). Liczy 381 mieszkańców. Jej obecna nazwa została ustalona w 1946 roku Nazwy wcześniejsze to: Schönenberg („Piękna Góra”), Alt Schoenenberg, Szombark. W chwili obecnej wieś liczy około 70 gospodarstw domowych.

Większość mieszkańców pracuje w Olsztynie. Działa Szkoła Podstawowa, oraz filia Ginazjum w Jonkowie. Funkcjonują dwa punkty handlowo-usługowe w postaci sklepów, posterunek Ochotniczej Straży Pożarnej, gospodarstwo agroturystyczne i ekologiczne, tartak i masarnia. Z inicjatywy mieszkańców podjęto się budowy boiska sportowego. Wieś posiada pełną instalację wodociągowo-sanitarną.

Wrzesina została założona przez kapitułę warmińską 19 maja 1352 roku. Pierwszym sołtysem został Prus imieniem Hermanno, który otrzymał od kapituły 61 łanów ziemi. Dokument lokacyjny nie wspominał nic o nadaniu ziemi pod budowę kościoła, jednakże pod koniec XIV wieku, mieszkańcy wznieśli tam drewnianą świątynię.

W czasie wojny głodowej z roku 1414 miejscowość została złupiona i spalona przez wojska polsko-litewskie. O trudnościach, z jakimi borykali się mieszkańcy Wrzesiny świadczy dokument wystawiony przez kapitułę 15 czerwca 1415 roku, w którym zmniejszono im czynsz z dwóch grzywien do ośmiu skojców.

Kolejne zniszczenia dotknęły Wrzesinę w czasie wojny trzynastoletniej (w październiku roku 1354) i wojny z lat 1519-1521. Skutkiem tego w pierwszej połowie XVI wieku we wsi znajdowało się ponad 20 łanów pustych (ok. 35% całości nadania). W roku 1494 kapituła warmińska przekazała karczmarzowi wrzesińskiemu Nicklowi cztery łany należące do zbiegłego Friedricha Mentzta. W tym samym roku karczmarz ze Stękin sprzedał swoje dwa łany we Wrzesinie dla młynarza (zapewne wówczas jeszcze młyn w Trojanie należał do Wrzesiny) Jakuba Bebira. Pozostałe 16 pustych łanów udało się zasiedlić jeszcze przed wybuchem wojny z Zakonem z lat 1519-1521. Przyszły jednak kolejne zniszczenia.

Podczas przemarszu wojsk Albrechta Hohenzollerna w styczniu 1521 Wrzesina ponownie opustoszała. Trud odbudowy trzeba było powtórzyć. Akcja zasiedlania opuszczonych łanów została wznowiona w roku 1527, przekazaniem trzech opuszczonych łanów i spalonej karczmy dla Piotra pochodzącego z Polski (wkrótce zbiegł). Akcję kolonizacyjną zakończono w latach 40-tych XVI stulecia.

Pod koniec XVI wieku we wrzesinie uprawiano 37 łanów. Sześć należało do proboszcza a cztery miał sołtys Ambroży. Kolejne cztery łany należały do miejscowego pszczelarza. Pozostałą część uprawiali czynszownicy, którzy płacili kapitule roczny podatek w wysokości 11,5 grzywny oraz dawali 46 kur. Dochód z karczmy wynosił dwie grzywny. Począwszy od roku 1583 w wizytacjach biskupich pojawiają się wzmianki o istnieniu we wsi szkoły przyparafialnej.

Pod koniec lat 60-tych XVII wieku, we Wrzesinie gospodarzyło dziewięciu chłopów czynszowych i jeden sołtys. Wieś posiadała 37 łanów ziemi, z czego trzy były opuszczone. Mieszkańcy płacili roczny czynsz w wysokości 13 florenów i 10 groszy. W naturaliach dawali 27 gęsi i 54 kury. W 1673 roku we wsi mieszkały 32 osoby.

Na początku wieku XVIII we Wrzesinie znajdowało się 37 łanów, w tym sześć plebańskich. Tylko siedem łanów obsiewano zbożami jarymi, na pozostałych była ozimina. Wartość gleby była bardzo niska. Zaliczoną ją do najgorszej, szóstej, klasy jakości („glebae vilissmae”). Skromne zasoby leśne pozwalały zaspokoić minimalne zapotrzebowanie mieszkańców na drewno opałowe. Wieś posiadała łąki, które ze względu na swoje położenie (liczne bagna) bardzo często były zalewane i podtapiane.

Przed zaborem we Wrzesinie znajdowało się 27 budynków mieszkalnych. Wieś nadal miała 37 łanów ziemi, z których większość (37) należała do chłopów szarwarkowych. Płacili oni roczny czynsz w wysokości 243 florenów. W naturaliach przekazywali kapitule 27 gęsi, 54 kury oraz sześć kop i trzy mendle jaj. Sołtys za służbę, którą zamieniono mu na czynsz płacił rocznie sześć florenów i 24 grosze. Miejscowa karczma przynosiła roczny dochód w wysokości czterech florenów i 28 groszy. Wieś miała swojego kowala, bednarza, krawca (Gromek) i ogrodnika (Stanisław Kawka) Sołtysem był Jan Miazgowski.

Po wojnie francusko-pruskiej, w lipcu 1808 roku władze pruskie wydały za odszkodowaniem dotychczasowym gospodarzom ziemię, którą uprawiali. W ten sposób chłopi stali się właścicielami zajmowanych gruntów. W roku 1820 zanotowano, że we wsi znajdowało się 29 domów mieszkalnych, a liczba mieszkańców wynosiła 137 osób. W połowie XIX wieku we Wrzesinie mieszkało 371 katolików i 10 ewangelików, z czego 369 osób posługiwało się językiem polskim (96,8%). Pomiar gruntu wykazał, że wieś posiadała 3412,95 morgów ziemi (871,3 ha), z czego 202,25 stanowiły obszary leśne (5,9%).

W okresie kulturkampfu, w 1873 roku, mieszkańcy Wrzesiny zbudowali we wsi bramę triumfalną z okazji przybycia biskupa warmińskiego. Pomysłodawca tego przedsięwzięcia, miejscowy nauczyciel Lehwald, został ukarany przez władze niemieckie karą grzywny. Wkrótce zorganizowano kolejne wystąpienia. W roku 1893 odbył się we wsi wiec ludności polskiej na rzecz przywrócenia języka polskiego w szkołach warmińskich. Na zebraniu swoje referaty wygłosili Seweryn Pieniężny (senior) i Andrzej Samulowski. Kolejny wiec zorganizowano w lutym 1911 roku, tuż przed wyborami uzupełniającymi do parlamentu niemieckiego.

Podczas plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu w roku 1920 we Wrzesinie 69 mieszkańców głosowało za przyłączeniem do Polski, za przyłączeniem do Prus Wschodnich oddano 241 głosów.

Przed wybuchem II wojny światowej wieś liczyła 421 mieszkańców. Działała dwuklasowa niemiecka szkoła podstawowa, w której uczyło trzech nauczycieli: Victor Schnarbach, Anton Pfeiffer i Aloys Grunwald.
Po zakończeniu działań wojennych, w maju 1945 roku, umieszczono we Wrzesinie (Szombarku) siedzibę tworzącej się gminy. 18 listopada 1945 roku we wsi zorganizowano zebranie założycielskie Powszechnej Spółdzielni Handlowej „Samopomoc Chłopska”, na którym przyjęto jej statut

Copyright by GOK Jonkowo. All rights reserved®