Spółdzielcza 12
29-120 Kluczewsko
tel. (44)781-42-46 (44)781-42-44
W czasach pierwszych Piastów teren gminy Kluczewsko leżał w dzielnicy sandomierskiej w kasztelni małogoskiej. W czasach rozbicia dzielnicowego po 1138 roku, dzielnica sandomierska często stawała się obiektem walk domowych. W 1241 roku miary nieszczęścia dopełnił najazd tatarski. na początku XIV wieku dzielnica sandomierska stała się cześcią zjednoczonego Królestwa Polskiego. W czasach ostatnich Piastów w XIV wieku Gmina Kluczewsko znalazła się w powiecie chęcińskim. Teren obecnej gminy podzielony był między nastepujace parafie: Policzko (między innymi Rączki), Stanowiska (wsie:Bobrowniki, Bobrowska Wola, Wola Łączyńska, Dobromierz, Mrowina i Stanowiska) parafię Januszewice (wsie: Januszewice, Komorniki, Rzewuszyce) i parafię Kurzelów (wsie: Brzeście, Ciemietniki, Komparzów, Kluczewsko, Pilczyca).
(...)
PRZESZŁOŚĆ ADMINISTRACYJNA GMINY KLUCZEWSKO
W czasach pierwszych Piastów kraj był podzielony na dzielnice a te na kasztelanie na czele z kasztelanami. Teren obecnej gminy Kluczewsko leżał w dzielnicy sandomierskiej w kasztelani małogoskiej. Kasztelani odpowiedzialni byli za administrację, sądownictwo i sprawy wojskowe.
W czasach rozbicia dzielnicowego po 1138 roku, dzielnica sandomierska często stawała się obiektem walk domowych. W 1241 roku miary nieszczęścia dopełnił najazd tatarski powodując ogromne zniszczenia. Na początku XIV wieku dzielnica sandomierska stała się częścią zjednoczonego Królestwa Polskiego.
W czasach ostatnich Piastów w XIV wieku wprowadzono duże zmiany w administracji i sądownictwie w Polsce. W dawnych kasztelaniach utworzono sądy ziemskie i w związku z tym podzielono kraj na okręgi sądowe – powiaty. Powstał też nowy urząd królewski zarządzający dobrami królewskimi i sprawujący sądownictwo kryminalne, był to starosta. Urząd starosty obejmował od jednego do kilku powiatów.
Gmina Kluczewsko znalazła się w powiecie chęcińskim, starosta również urzędował w Chęcinach. Powiaty podzielone były na parafie, były one najmniejszą jednostką podziału terytorialnego skupiająca kilka wsi wokół
Teren obecnej gminy podzielony był między następujące parafię: Policzko (między innymi Rączki), Stanowiska (wsie: Bobrowniki, Bobrowska Wola, Wola Łaczyńska Dobromierz, Mrowina i Stanowiska) parafię Januszewice (wsie: Januszewice, Komorniki, Rzewuszyce) i parafię Kurzelów ( wsie: Brzeście, Ciemiętniki, Komparzów, Kluczewsko, Pilczyca).
Na obecnym terenie gminy w przeszłości dominowała szlachecka własność prywatna. Tylko Ciemiętniki i Komparzów były własnością kościelną.
Wsie w obecnej gminie nie były dużymi osadami Przeważnie były to małe wsi zagubione w lasach tuż przy granicy prowincji, która podobnie jak teraz przebiegała wzdłuż rzeki Pilicy. Właścicielami byli przeważnie, w XV i XVI wieku, drobni lub średniozamożni szlachcice Bobrowniccy, Januszewscy, Chocimowscy, Mękarzewscy, Masłomieccy.
Rozwój tych ziem położyła kres zaraza z lat 1630-31 przynosząc śmierć kilkuset mieszkańców tych okolic. Tak duży ubytek ludności spowodował kryzys. Miary nieszczęścia dopełnił potop szwedzki i najazd księcia Rakoczego z lat 1655-57.
Liczba ludności znacznie zmniejszyła się, wyginęła też rodzima szlachta. Właściciele ziemscy, którzy pozostali byli zbyt słabi ekonomicznie i wyprzedawali swoje majątki.
W końcu XVII i w XVIII wieku właścicielami wsi w obecnej gminy stały się możne rody z innych powiatów: Tarłowie, Potoccy, Niemojewsscy, Turscy i Korffowie.
W 1795 roku upadła I Rzeczpospolita. Powiat chęciński znalazł się obrębie tak zwanej Galicji Zachodniej, w zaborze austriackim. Skończył się kilkusetletni okres „stabilizacji administracyjnej”. Dzielnica za czasów Austrii podzielony był na cyrkuły.
W 1809 roku po kolejnej wojnie napoleońskiej teren dawnego starostwa chęcińskiego wszedł w skład niedawno utworzonego (1807) Księstwa Warszawskiego.
Wzorem Francji Księstwo Warszawskie podzielone było na departamenty i powiaty. Teren północny obecnej gminy wszedł w skład powiatu koneckiego w departamencie radomskim, natomiast południowe tereny obecnej gminy weszły w skład powiatu kieleckiego w tym samy departamencie.
Księstwo Warszawskie powstało w wyniku zwycięskich wojen napoleońskich a upadło w wyniku klęsk z lat 1812-14.
Kongres Wiedeński postanowił o utworzeniu Królestwa Polskiego pod berłem cara. Rosjanie wprowadzili własne porządki administracyjne. Departamenty zostały zlikwidowane w ich miejscu powstały województwa. Utrzymano za to podział na powiaty. Powstały województwa: sandomierskie z siedzibą w Radomiu i krakowskie z siedzibą w Miechowie a potem w Kielcach.
Południowa część gminy znalazła się w powiecie kieleckim w województwie krakowskim, natomiast północna część w powiecie koneckim w województwie sandomierskim.
Granica powiatów przebiegała w linii od brzegów rzeki Pilicy na północ od Ciemiętnik poprzez obecną Miedzianą Górę do wsi Nowiny. Ta granica powiatów dzieląca obecną gminę trwał przez wiele lat.
Rosja próbowała upodobnić administrację Polski do swojego państwa. Miała temu służyć zamiana województw na gubernię w 1837 roku.
W 1845 roku zmniejszono liczbę guberni, utworzono jedną dużą gubernię radomską. Teren gminy wszedł w skład dużej guberni radomskiej.
W czasie powstania styczniowego miejscowa ludność włączyła się do tego zrywu narodowego. To właśnie w Kluczewsku miał się zorganizować odział Józefa Oksińskiego liczący 400 pieszych i 80 konnych. Oddział ten następnie został rozbity w bitwie pod Przedborzem.
Był to też teren działania partii Ignacego Chmieleńskiego, bohatera powstania styczniowego. Niestety te okolice oprócz chlubnych tradycji miały też te mniej chlubne. W okolicy Kluczewsk działał oddział Władysława Sokołowskiego pseudonim „Iskra”, który zamiast walczyć z wrogiem dopuścił się licznych niegodziwości i zbrodni na swoich rodakach. Został za to publicznie skazany i stracony w Drochlinie.
Rok 1864 przyniósł ogromne zmiany na polskiej wsi. Na mocy ukazu carskiego dokonano uwłaszczenia chłopów. Dotychczasowe duże folwarki zostały w dużej części rozparcelowane pomiędzy użytkujących je chłopów. Jednak duża część folwarków pozostała w rękach szlachty.
W 1867 roku Rosja wprowadziła kolejną, już ostatnią, reformę administracyjną. Utworzono gubernię kielecką a w niej nowe powiaty. Wtedy po raz pierwszy powstał powiat włoszczowski. Wraz z reformą administracyjną wprowadzono też gminy będące samorządem wiejskim. Większość terenów obecnej gminy znalazło się w ówczesnych gminach: Kluczewsko i Dobromierz.
Gmina Kluczewsko weszła w skład nowo utworzonego powiatu włoszczowskiego, natomiast gmina Dobromierz została włączona do powiatu koneckiego. Gmina Dobromierz liczyła, w 1880 roku, 2 786 mieszkańców. Rozległość gminy to 9 119 mórg w tym 6 854 mórg ziemi dworskiej. W gminie były cztery młyny i gorzelnia. W skład gminy Dobromierz wchodziły następujące miejscowości: Bobrowniki, Bobrowska Wola, Boża Wola, Dobromierz, Gródek, Koprusza, Lubicz, Łapczyna Wola, Mrowina, Poręba, Rączki, Smugi, Stanowiska, Stoczyska i Wymysłów.
Granica dwóch powiatów włoszczowskiego i koneckiego przebiegająca przez obecną gminę odpowiadała podziałowi powiatowemu z początku XIX wieku.
Gminę tworzyły zarówno grunty włościańskie (chłopskie) jak i dworskie (folwarki). Częściami składowymi były gromady (wsie) na czele z sołtysem, którego wybierało zgromadzenie gromadzkie. Organem uchwałodawczym gminy było zebranie gminne, na którym prawo głosu mieli gospodarze posiadające co najmniej 3 morgi gruntu. Zebranie gminne wybierało wójta i ławników (zarząd gminy). Wójt miał uprawnienia policyjno-administracyjne i sądownicze. Gmina zarządzała szkolnictwem gminnym.
Urzędem gminy kierował pisarz gminny, który często był najważniejszą osobą w gminie z racji umiejętności pisania i czytania.
W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Przez wiele miesięcy trwały tu zmagania wojenne między Rosją a Austro-Węgrami. Przez teren gminy zimą 1914/1915 przechodziła linia frontu. Wiosną 1915 roku Rosja ostatecznie musiała się wycofać z Królestwa.
Powiaty włoszczowski i konecki weszły w skład okupacyjnego generał-gubernatorstwa austriackiego z siedzibą w Lublinie. Kraj podzielono na okręgi na czele z komisarzami.
W listopadzie 1918 roku Polska odzyskała niepodległość. Utrzymano podział na gminy i powiaty. Zamiast guberni utworzono województwa. Powiat włoszczowski i konecki weszły w skład województwa kieleckiego. Granica powiatów i gmin nie zmieniły się.
Obecna gmina znajdowała się w tym czasie w obrębie dwóch gmin: Dobromierza leżącego w powiecie koneckim i Kluczewsko w powiecie włoszczowskim.
W 1921 roku, według spisu powszechnego Polski, gmina Kluczewsko liczyła 4 199 osób w tym 2 025 mężczyzn i 2174 kobiet. W gminie naliczono 655 budynków mieszkalnych.
W tym samym czasie gmina Dobromierz z powiatu koneckiego liczyła 523 budynki mieszkalne i 3 494 mieszkańców.
W 1939 roku w pierwszych dniach września teren obecnej gminy znalazł się pod okupacją niemiecką.
W styczniu 1945 roku na teren obecnej gminy Kluczewsko wkroczyła Armia Czerwona.