Polska Ekologia 24

HISTORIA KOZIENIC

          W latach 1179 – 1209 dwaj bracia: Dersław i Wit ufundowali wieś leżącą ok. 37 km na północny-wschód od Radomia. Pierwsza pisana wzmianka o Kozienicach pochodzi z 1206 roku, kiedy wraz z sąsiednimi wsiami nadane zostały klasztorowi Norbertanek w Płocku. Warto wspomnieć dlaczego nasza miejscowość nosi nazwę „Kozienice”. Otóż są trzy hipotezy. Pierwsza z nich (chyba najbardziej popularna) to legenda opowiadająca o polowaniu króla w puszczy. Król strzelał do kozy, lecz kiedy chybił, krzyknął „Kozie nic!” i stąd „Kozienice”. Kolejna podaje, że nazwa wywodzi się od legowiska dzikich kóz nazywanego „kozieniec”. Natomiast ostatnia dowodzi, że od krzewu rosnącego tu dawniej zwanego „kozielec”.

          W roku 1394 zbudowany został tutaj pierwszy Kościół. Królowie polscy bardzo lubili polować w Puszczy Kozienickiej, więc w II połowie XIV wieku został wybudowany dworek myśliwski. Miasto było położone przy ważnych traktach: od Morza Bałtyckiego na Ruś i do Morza Czarnego oraz z Krakowa (ówczesnej stolicy) do Wilna. Najczęściej zatrzymywali się tu Jagiellonowie. Król Kazimierz Jagiellończyk wraz ze swoją żoną przebywali w Kozienicach z 1 na 2 stycznia 1467 roku. Wtedy właśnie królowa Elżbieta urodziła syna – Zygmunta, przyszłego króla Polski, zwanego Starym. Było to jedno z ważniejszych wydarzeń w historii naszego miasta. Dla upamiętnienia tego faktu w parku pałacowym wybudowano renesansową kolumnę. Najważniejsze jednak było uzyskanie od monarchy Zygmunta II Augusta przywileju lokacyjnego na prawie niemieckim w 1549 roku. 3 lipca 1550 roku Sejm Walny w Piotrkowie zatwierdził prawa miejskie dla Kozienic. Następnie powołana została Parafia Kozienicka, szkoła parafialna, szpital oraz Ekonomia Kozienicka. W 1656 roku Stefan Czarniecki stoczył pod Kozienicami bitwę, w której zwyciężył Szwedów. Rok później Książę Siedmiogrodzki Jerzy II Rakoczy (sprzymierzeniec szwedzki), w rewanżu za czyn Czarnieckiego, zniszczył miasto. Po 47 latach (w 1704 roku) wojska szwedzkie znów spustoszyły Kozienice. To jednak nie koniec nieszczęść, jakie spotkały nasze miasto. W 1782 roku ogromny pożar zniszczył ponad 200 zabudowań. Opracowaniem planu zagospodarowania przestrzennego po tym nieszczęściu zajął się architekt Franciszek Placidi. Niestety pod koniec 1782 roku Placidi zmarł, a jego pracę kontynuował Jan Kanty Fontana. Powstały wtedy: walcownia, kuźnia miedzi, fabryka broni palnej oraz liczne zakłady rzemieślnicze.

          W 1794 roku przeszły przez Kozienice wojska rosyjskie. Tym razem na szczęście nie uległo destrukcji całe miasto. Wojska zniszczyły i splądrowały fabryki i pałac. Kolejna zwycięska bitwa pod Kozienicami rozegrała się w 1809 roku. Wtedy to gen. Józef Zajączek rozgromił Austriaków. Bardzo ważnym wydarzeniem jest ustanowienie Powiatu Kozienickiego w 1867 roku. Dzięki temu została zbudowana szosa do Radomia.. W tym samym roku wybudowano także kościół pod wezwaniem Św. Krzyża, który istnieje do dzisiaj. Kilkadziesiąt lat później (w 1910 roku) powstała linia kolejowa łącząca Kozienice z Bąkowcem, dalej prowadząca do Radomia i Lublina. Po wybuchu II wojny światowej Kozienice znalazły się w rejonie działań „Armii Prusy”. 12 września 1939 roku hitlerowcy podpalili Pałac Królewski W latach 1940 – 1945 w Kozienicach przeprowadzano wiele akcji zbrojnych AK i BCh, ale miało tu miejsce również wiele aresztowań i egzekucji. W Puszczy Kozienickiej natomiast walczyło mnóstwo oddziałów partyzanckich. W 1942 roku Niemcy zlikwidowali miejscowe getto (a warto dodać, że przed wojną ok. 50% mieszkańców Kozienic to byli Żydzi).

          W końcu 15 stycznia 1945 roku nastąpiło wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej. Jeszcze w tym samym roku powstał pierwszy po wojnie zakład przemysłowy – fabryka kalafonii i terpentyny. W 1963 roku zbudowana została Kozienicka Fabryka Mebli, a już w 1968 roku zaczęto budowę Elektrowni Kozienice. Od tego czasu nastąpił szybki rozwój miasta. Powstawały nowe osiedla, rozwijał się przemysł i infrastruktura. Po rozpoczęciu działalności Elektrowni nastąpił szybki wzrost liczby ludności (w 1971 roku było ok. 8,4 tys. mieszkańców, a w1999 roku już ok.22 tys.). Przez cały czas powstają nowe bądź też odnawiane są stare obiekty sportowe i rekreacyjne, kwitnie życie kulturalne, jest coraz więcej placówek oświatowych, przybywają także nowe zakłady przemysłowe. Kozienice z małej, cichej miejscowości stały się miasteczkiem, które ciągle się rozwija.



HISTORIA W SKRÓCIE

Wczesne średniowiecze
Początki osadnictwa na tym terenie.

1206
Pierwsza pisana wzmianka o Kozienicach, które z sąsiednimi wsiami nadane zostały klasztorowi Norbertanek w Płocku (z akt królewskich)

II połowa XIV wieku
Na potrzeby królewskie, zostaje wybudowany dworek myśliwski.

1378
Mieszkańcom okolicznych lasów, bartnikom i pszczelarzom nadane zostaje prawo obelne.

1390
Delegacja z klasztoru Norbertanek z Płocka czyni starania o zamianę Kozienic i kilku okolicznych wsi na posiadłość położoną bliżej klasztoru.

1394
Zbudowany zostaje w Kozienicach pierwszy Kościół.

1409
Na polecenie króla Władysława Jagiełły mistrz Jarosław buduje pod Kozienicami drewniany most pontonowy na łyżwach, który zostaje spławiony do Czerwińska i tam w 1410r. służy wojskom i taborom królewskim do przeprawy przez Wisłę przed walna rozprawą z Krzyżakami. Mostów po dzień dzisiejszy uważany jest za arcydzieło sztuki inżynierskiej.

1409 - 1410
W otaczającej Kozienice puszczy odbywają się wielkie polowania, mające na celu zaopatrzenie w żywność wojsk królewskich, idących na wojnie z Krzyżakami.
W wielu z nich bierze osobiście udział król Władysław Jagiełło.

1429
Król Władysław Jagiełło w sposób oficjalny ponownie włącza Kozienice pod administracje królewską.

8 listopada 1466
Król Kazimierz Jagiellończyk, uciekając przed panującą w Krakowie zarazą, chroni się z rodziną i dworem w otoczonych lasami Kozienicach.

1 stycznia 1467
W Kozienicach przychodzi na świat królewicz Zygmunt, przyszły król Polski, zwany Starym.

Ok. 1500
Król Zygmunt I na pamiątkę swojego urodzenia w Kozienicach funduje nowy ołtarz i wystrój dla miejscowego kościoła.

Początek XVI wieku
Królowa Bona wprowadza w Kozienicach i okolicznych wsiach początki nowoczesnej na owe czasy gospodarki folwarcznej.

1537
Zbudowany zostaje pomnik w kształcie kolumny upamiętniającej narodziny króla w tym mieście.

1549
Kozienice uzyskują od panującego monarchy Zygmunta II Augusta przywilej lokacyjny na prawie niemieckim.

3 lipca 1550
Sejm Walny w Piotrkowie zatwierdza prawa miejskie dla Kozienic.

1557
Powołana zostaje parafia kozienicka.

1559
Przywilejem królewskim Kozienice zyskały prawo organizowania trzech jarmarków rocznie.

1602
Pierwsze pisemne wzmianki o istnieniu szkoły parafialnej szpitala w Kozienicach.

1607
Specjalnym edyktem królewskim zostaje powołana ekonomia kozienicka.

1633
Król Władysław IV potwierdza wszystkie przywileje miasta.

1656
Stefan Czarniecki stacza pod Kozienicami zwycięską bitwę ze Szwedami.

1657
Książe Siedmiogrodzki Jerzy II Rakoczy, sprzymierzeniec szwedzki, niszczy miasto.

1685
Król Jan III Sobieski uwalnia podupadłe miasto na 15 lat od wszelkich ciężarów.

1701
Król August II potwierdza przywileje nadane miastu przez jego poprzedników.

1704
Wojska szwedzkie ponownie pustoszą miasto.

1706
Ekonomia kozienicka zostaje zaliczona w poczet dóbr królewskich.

1782
Ogromny pożar całkowicie niszczy ponad 200 zabudowań. Architekt Franciszek Placidi opracowuje nowoczesny plan zagospodarowania przestrzennego Kozienic. Buduje pałac w stylu renesansu francuskiego i zakłada park w stylu angielskim.

Koniec 1782
Umiera Franciszek Placidi, rozpoczęte przez niego prace kontynuuje generalny administrator dóbr królewskich Jan Kanty Fontana.

1784 - 1788
Powstaje walcownia i kuźnia miedzi (Hamernia) oraz fabryka broni palnej. Powstają także liczne zakłady rzemieślnicze.

6 sierpnia 1792
Znajdujący się w obozie pod Kozienicami książe Józef Poniatowski na wieść o przystąpieniu do Targowicy podaje się wraz z Tadeuszem Kościuszką do dymisji.

1794
Wojska rosyjskie idące przeciwko Kościuszce niszczą i plądrują fabryki i pałac.

Przełom XVIII I XIX wieku
Mieszka i działa w Kozienicach znany w środowiskach żydowskich Izrael z Kozienic, zwany "Wielkim Magiem".

1809
W czasie kampanii gen. Józef Zajączek zwycięża Austriaków w bitwie pod Kozienicami.

1835
Rząd carski za wielkie zasługi dla cesarstwa oddaje wszystko, co składało się na ekonomię kozienicką, gen. Iwanowi Denowi jako majorat.

1867
Ustanowiony zostaje powiat kozienicki. Zbudowana zostaje szosa do Radomia i powstaje istniejący do dziś kościół pod wezwaniem Świętego Krzyża.

1910
Zostaje zbudowana linia kolejowa łącząca Kozienice z Bąkowcem.

1915
Zostaje utworzona w Kozienicach Komenda Grupy Legionów Polskich.

Wrzesień 1939
Kozienice znajdują się w rejonie działań armii "Prusy".

12 września 1939
Podpalenie przez hitlerowców pałacu królewskiego.

1940 - 1945
Kozienice są miejscem licznych aresztowań, częstych akcji zbrojnych AK i BCh oraz wielu egzekucji. Puszcza zaś jest siedziba licznych oddziałów partyzanckich.

1942
Hitlerowcy likwidują miejscowe getto.

15 stycznia 1945
Wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej.

1945
Powstaje pierwszy po wojnie zakład przemysłowy, fabryka kalafonii i terpentyny.

1963
Zbudowana zostaje Kozienicka Fabryka Mebli. Wiosną tego roku rozpoczęta zostaje budowa Elektrowni "Kozienice".

1970 - 1985
Następuje szybka rozbudowa miasta, powstają nowe osiedla, rozwija się przemysł i infrastruktura.

17 czerwca 1999
Godz. 13.00 uroczysta sesja Rady Miasta i Gminy rozpoczyna rok obchodów 450 - Miasta Kozienice.