Polska Ekologia 24

Gmina Kurzętnik zajmuje obszar blisko 150 km2  w której zamieszkuje ponad 9 tys. mieszkańców. Położona jest w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego w powiecie nowomiejskim. Gmina obejmuje swoim zasięgiem wschodni kraniec Pojezierza Brodnickiego. Na terenie gminy znajduje się 19 sołectw. Gminy sąsiadujące z gminą Kurzętnik to: Biskupiec, Nowe Miasto Lubawskie, Grodziczno i gmina miejska Nowe Miasto Lubawskie oraz gminy Zbiczno i Brzozie w obrębie województwa kujawsko-pomorskiego.

Układ administracyjny powiatu nowomiejskiego

Siedzibą gminy jest wieś Kurzętnik o charakterze miasteczka, w której na przełomie XIII i XIV wieku kanonicy kapituły chełmińskiej wznieśli  warowny zamek na górze zamkowej zwanej Kurnik, wznoszącej się nad rzeką Drwęcą na wysokości 142 mn.p.m. Do dziś zachowały się ruiny zamku.

 

Rys historyczny

Początki osadnictwa w okolicach Kurzętnika sięgają neolitu (4000-1500 p.n.e.). Tędy w pierwszym tysiącleciu wiodły szlaki handlowe nad Bałtyk i do ujścia Wisły przez Wołyń nad Morze Czarne. Tereny nad górną Drwęcą zamieszkiwali Sasinowie, jedno z plemion pruskich, do walk z którymi Konrad Mazowiecki sprowadził Zakon Najświętszej Marii Panny.

Pierwsza wzmianka o Kurzętniku, zwanym wówczas Kurnikiem pochodzi z 1291 r. Jest to dokument o nadaniu ziemi, wokół góry Kurnik kapitule chełmińskiej, należącej do zakonu Krzyżackiego. Wkrótce na wzniesieniu wybudowany został zamek, w którym urzędował burgrabia wyznaczany przez kanoników z Chełmna. Miasto zostało lokowane w 1330 r. na prawie chełmińskim, a jego wznoszeniem zajęli się osadnicy niemieccy.

Z tego okresu pochodzi herb i najstarsze pieczęcie miasta. W XV w Kurzętnik stal się terenem walk Krzyżaków z wojskami polskimi. Tu Ulryk von Jungingen oczekiwał w 1410 r. wojsk Władysława Jagiełły, by stoczyć decydującą bitwę. Na mocy traktatu pokojowego z 1466 r. kończącego wojnę trzynastoletnią, zakon przekazał biskupstwo chełmińskie, a zatem również Kurzętnik „pod władzę i opiekę króla polskiego” Kazimierza Jagiellończyka. Rozpoczął się proces polonizacji miasta. Od XVI wieku urząd wójta kapitulnego pełnili Polacy. Kurzętnik, posiadający charakter typowo rolniczy, wielokrotnie był pustoszony przez wojny XVII i XVIII wieku ("potop szwedzki", wojna północna), zarazy i szarańcze. Poniesione straty były tak dotkliwe, że w II połowie XVII wieku miasto ponownie musiało otrzymać przywilej lokacyjny. Rozpoczęło się nowe osadnictwo. Do I rozbioru w 1772 r. pozostawało własnością kapituły chełmińskiej. W 1772 r. w wyniku pierwszego rozbioru Polski, Kurzętnik został przyłączony do państwa pruskiego. Intensywną germanizację przerwał na krótko epizod Księstwa Warszawskiego (1807-1815 r.). Rolniczy charakter Kurzętnika i bliskość Nowego Miasta Lubawskiego przyczyniły się do utraty praw miejskich, co nastąpiło w 1905 r. Po I wojnie światowej w myśl traktatu wersalskiego, Kurzętnik znalazł się w granicach odradzającego się państwa polskiego. Niestety 1 IX 1939 r. rozpoczęła się kolejna okupacja niemiecka tych ziem, której kres położono ostatecznie w styczniu 1945 r.