Polska Ekologia 24

Znaleziska historyczne związane szczególnie z Sokolą Górą poświadczają wiek Łagowa. Ślady kultury łużyckiej pochodzą z X w. p.n.e. Według źródeł brandenburskich pierwszy przysiółek był tu z pewnością już w roku 1227. Sądzi się, że pierwsza znana wzmianka o miejscowości zawarta jest w układzie z roku 1251 po między Brandenburgią, Wielkim Mistrzem Zakonu niemieckiego a Polską. Problematyczne jest założenie, że Łagów był pierwotnie własnością templariuszy i od roku 1285 siedzibą komandorii tego zakonu jednak został komandorią na pewno po kasacie Zakonu Templariuszy w 1347 roku. W roku 1299 miejscowość należała z pewnością do panów brandenburskich. 15 kwietnia trzej margrabiowie Otto, Konrad i Henryk sprzedali swoją część majątku jako zadośćuczynienie win rycerzowi Albertowi von Klepitz (Klepicz) i jego najbliższym. 9 grudnia 1347 margrabia Ludwig zastawił Łagów obok innych dóbr Zakonowi Joannitów za 400 grzywien srebra. Zakon Joannitów, najstarsze z trzech wielkich rycerskich stowarzyszeń mnichów czasie wypraw krzyżowych, powstał około 1060 roku w Ziemi Świętej jako bractwo szpitalników.

Przekształcony w zakon rycerski zawsze uważał opiekę nad chorymi, obok walki przeciw niewiernym, za swój najszlachetniejszy obowiązek. W Łagowie zakon umieścił się , wkrótce po uzyskaniu miejscowości, siedzibę komandorii, która obejmowała rozległą okolicę z 18 wioskami ( wsród nich dzisiejsze Templewo, Wielowieś, Boryszyn) i miastem Sulęcinem jako schedę po kasacie Zakonu Templariuszy. W roku 1569 spłonęło całkowicie osiedle u stóp grodu. Zamek, a właściwie jego pierwotna forma - wieża, powstał w średniowieczu (XIV wiek). Warowne grodzisko zostało założone na stożkowym, sztucznie uformowanym wzgórzu i otoczone ze wszystkich stron potężnymi murami obronnymi.

W drugiej połowie XVII wieku po zakończeniu wojny trzydziestoletniej powstała najistotniejsza część jego dzisiejszych murów. Obecny zamek jest prostokątną, trochę rozczłonkowaną, dwukondygnacyjną, cztero skrzydłową budowlą z wewnętrznym dziedzińcem. Na południowo wschodnim narożniku wznosi się 35-metrowa wieża, która dwukrotnie w roku 1758 i 1842 została uszkodzona przez pożary. W roku 1640 zamek został zajęty przez Szwedów i był bezskutecznie oblegany przez Brandenburczyków. Pod panowaniem margrabiego Krystiana Ludwika, który w latach 1705-35 był łagowskim komturem, zostały nadane mieszczańskiej osadzie liczne przywileje, między innymi prawo do pobierania akcyzy i urządzania jarmarków, co w sumie traktowane było jako nadanie praw miejskich. Ponieważ te działania zakończyły się w roku 1727, Łagów miał wszelkie podstawy, aby 10 lipca 1927 roku zorganizować obchody 200-lecia swojego powstania jako miasto. Jednocześnie świętowano 700-lecie założenia miejscowości.

Ostatnim komturem był landgraf Fryderyk von Hessen-Philippsthal. Zakon Joannitów w Prusach został skasowany edyktem królewskim 30 października 1810 roku, a jego dobra przejęte przez państwo. W roku 1819 część byłych posiadłości zakonu, najpierw bez zamku, została nadana rodzinie von Zastrow jako odszkodowanie za utracone nieruchomości. Później odkupiono także zamek. Od tej pory zamek z włościami wielokrotnie przechodził z rąk do rąk. Miasto, najmniejsza miejska wspólnota w Brandenburgii, przeżywało w tym czasie istotne ożywienie. W początkach XX wieku rozwój Łagowa uległ zahamowaniu. W roku 1909 została wybudowana linia kolejowa na trasie Toporów - Międzyrzecz. Mimo to perspektywy na gospodarczy rozwój miasteczka nie wzrosły. Łagów w 1932 roku stracił prawa miejskie. Właśnie w tych latach miejscowość staje się znanym letniskiem i kurortem, który z uwagi na swoje wartości zdrowotne znalazł szczególne uznanie u Berlińczyków. Do dnia dzisiejszego Łagów zachował ten charakter i służy licznym wczasowiczom z Polski i Europy.

PRZESZŁOŚĆ


Łagów położony jest na terenie stanowiącym niegdyś obszar graniczny między Pomorzem, Brandenburgią, Wielkopolską i Śląskiem. Wraz z całym obszarem Ziemi Lubuskiej w 2 połowie X wieku wchodził w skład Polski. Ziemia Lubuska po raz pierwszy jest wymieniona w dokumencie z 1194 roku jako "Terra Lebus" Do I poł. XIII wieku na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego obszar ten wchodził w skład dzielnicy śląskiej. W wyniku skłócenia książąt śląskich Bolesława Rogatki i Henryka III Wrocławskiego przy współudziale arcybiskupa magdeburskiego ziemia Lubuska została nadana w lenno margrabiemu Wilibrandtowi. 7 marca 1252 roku Bolesław Rogatka pozbywa się wszelkich praw do tego terenu na rzecz arcybiskupa magdeburskiego. Łagów, leżąc na terenie granicznym, w wąskim przesmyku między jeziorami, w pobliżu szlaków handlowych, posiadał istotne znaczenie strategiczne i już w latach 1249-1252 był jednym z punktów ochronnych granicy brandenburskiej.

Nie zachowały się pisane wzmianki o początkach Łagowa - jednego z wielu małych nadgranicznych polskich grodów. Jako pierwszą konkretną datę związaną z Łagowem przyjmujmy 10 lipca 1227 - podaje ją, powołując się na nieistniejące już niestety materiały źródłowe, dr Wilhelm von Obernitz w swoim opracowaniu z 1927r ( wydawnictwo związane z obchodami 700- lecia istnienia Łagowa i 200- lecia nadania praw miejskich). Potwierdzają tę datę ciągle jeszcze widoczne ślady stożkowego grodziska obronnego na Sokolej Górze datowanego przez archeologów na przełom XII i XIII w. W wyniku poszukiwań archeologicznych na terenie Łagowa odkryto jednak również pięć stanowisk z epoki kamienia i kultury łużyckiej (czyli z około X w p.n.e.) - m.in. na wschodnim półwyspie jeziora Łagowskiego, gdzie obecnie znajduje się Szkolne Schronisko Młodzieżowe, przed ośrodkiem "Promyk" oraz na północnym półwyspie jez. Łagowskiego - obecnie teren ośrodka Leśnik". Pierwsza udokumentowana wzmianka o Łagowie pochodzi z 1299 r. Dowiadujemy się z niej o nadaniu przez margrabiów Ottona, Konrada i Henryka w lenno grodu łagowskiego braciom Albertowi i Henrykowi rycerzom von Klepzig ( nazywanych czasem Klepiczami). Nie ma żadnych dokumentów, z których wynikałaby zmiana właściciela lub lennika przed 1347 rokiem. W 1347 roku margrabia brandenburski Ludwik, obarczony długami, oddał w zastaw za 400 grzywien marek brandenburskich w srebrze Łagów wraz z przyległościami Zakonowi Joanitów. Joannici mieli oddać margrabiemu 100 marek a 300 marek Ludwikowi von Bahern, panu w Wesenberu, który nie mogąc uzyskać zwrotu pożyczki zajął Łagów. Kontrakt zawarto na 3 lata z zastrzeżeniem możliwości wykupu Łagowa przez margrabiego. Do tej transakcji nigdy nie doszło i w 1350 roku Joannici uzyskali pełne prawa własności do Łagowa i okolicznych wiosek poprzednio stanowiących własnośc templariuszy, posiadali je przez ponad 450 lat- aż do rozwiązania zakonu w państwie pruskim w 1810 roku.

Wzmianka o Łagowie z 1350 roku mówi o umocnionym miasteczku z zamkiem i wieżą na wzgórzu. Organizatorem nowej, powstającej w Łagowie komandorii Joannickiej był Herman von Werberg. Wydaje się, że komandoria Łagowska zachowała ścisły kontakt z ówcześnie władającymi Brandenburgią margrabiami. Z ramienia margrabiów rycerze z zamku Łagowskiego sprawowali pieczę nad bezpieczeństwem kupców przemierzających tzw. trakt polski. Zobowiązanie to przyjęli na siebie Joannici jeszcze w 1350 r. Znana jest też informacja z 1505 roku, kiedy elektor zleca komandorowi łagowskiemu konwojowanie kupców do Międzyrzecza. Komandor musiał na żądanie elektora dostarczyć na żądanie koni i ludzi. Dostawał za to odszkodowanie w wysokości 9 groszy za konia za każdą noc. Elektor wypłacał komandorowi rocznie 70 guldenów i zobowiązał się wypłacać odszkodowanie za zabicie chłopa lub konia. Silny gospodarczo i militarnie zakon przetrwał czasy reformacji, która nie spowodowała kasacji zakonu, został wprawdzie przemianowany na ewangelicki, ale była to raczej formalność, gdyż praktycznie znajdował się pod protektoratem władzy świeckiej margrabiego. Zmiany wyznania dokonał komandor Voit von Thumen. Kolejny komandor - Andrzej von Schleibe był pierwszym, który wstąpił w związek małżeński ( w kościele parafialnym w Łagowie znajdują się tablice nagrobne jego i jego syna).Wielki pożar miasteczka w 1569 zapoczątkował gorszy okres w historii Łagowa. W czasie wojny trzydziestoletniej został zajęty przez Szwedów. Akcja odwetowa podjęta przez Brandenburczyków latem 1640 r. nie przyniosła spodziewanych rezultatów. Było to zresztą jedyne oblężenie zamku w całej jego historii. Wojna zakończyła się w 1648 r. Marchia brandenburska należała do obszarów najciężej przez nią dotkniętych.

W pierwszych wiekach panowania w Łagowie Joannici wybudowali i stopniowo rozbudowywali obronny zamek na przesmyku między jeziorami, otoczyli Łagów murami obronnymi z dwiema bramami - ceglaną, gotycką bramą Polską z XV w. i szachulcową Marchijską z XVI w. które do dzisiaj wyznaczają centrum Łagowa. Joannitom nie zależało na zbytnim powiększaniu podgrodzia - miało ono spełniać przede wszystkim potrzeby zakonnych rycerzy z zamku. Większy rozwój miejscowości rozpoczął się dopiero na początku XVIII w, kiedy komandorem Łagowskim został margrabia Christian Ludwik Hohenzollern. Z jego inicjatywy w latach 1725-1726 wybudowano kościół parafialny, Łagów uzyskał prawo organizowania najpierw jednego, potem trzech jarmarków w ciągu roku, prawo pobierania akcyzy i w 1727r. otrzymał prawa miejskie. U końca swego życia margrabia założył jeszcze dostępny dla publiczności ogród zoologiczny przy brzegu jeziora Trześniowskiego, dookoła Sokolej Góry - może już wtedy przyjeżdżano tu na letni wypoczynek. W każdym razie pod koniec XVIII w. istniała tu już na pewno pijalnia wód mineralnych. W tym czasie Łagów na 319 mieszkańców miał 35 samodzielnych rzemieślników różnych branż, była tu gorzelnia i dwie karczmy.

W 1809r., na rok przed kasacją zakonu Joannitów Łagów uzyskał potwierdzenie praw miejskich, był wtedy najmniejszym miastem państwa Pruskiego. W 1817r Fryderyk Wilhelm III wyodrębnił z dawnych dóbr komandorii posiadłość rycerską obejmującą zamek wraz z otaczającym go parkiem i ogrodem zoologicznym oraz 6 folwarków i podarował ją swojemu adiutantowi. Od tego czasu miasteczko zaczęło funkcjonować niezależnie od właścicieli zamku, lecz pod ich życzliwym patronatem. Wkrótce Łagów zdobywa sobie sławę kurortu i staje się znanym miejscem wypoczynku. W 1858r. powstaje tu siedziba Związku Łowieckiego, rozbudowuje się dom zdrojowy. W roku 1895 30 października urodził się w Łagowie późniejszy profesor doktor nauk medycznych Gerhard Domagk otrzymał w roku 1939 NAGRODĘ NOBLA w dziedzinie fizjologii i medycyny " za odkrycie antybakteryjnego działania Prontosilu" zmarł 24 kwietnia 1964 r. w Burberg-Königsfeld w Szwarcwaldzie. Na początku XX w. Łagów zaczyna się szybko rozwijać, w dużej mierze pod wpływem budowy linii kolejowej, która bardzo ułatwiła dojazd do miejscowości. Łagów rozwija się jako ośrodek wypoczynkowo - leczniczy. W 1926r. tylko w krótkim okresie lata odwiedziło Łagów 2000 osób, możliwe było przyjęcie 10000 kuracjuszy rocznie. W 1932r. Łagów utracił prawa miejskie.

WSPÓŁCZESNOŚĆ


Po II Wojnie Światowej, po prawie 700 latach znalazł się z powrotem na terenie Polski. Wkrótce znów zaczął funkcjonować jako bardzo znany ośrodek wczasowy, mniej już jako uzdrowisko. Staje się ulubionym miejscem spotkań artystów - plastyków, muzyków, filmowców. Po kilku latach zastoju ponownie zaczyna się rozwijać. Corocznie odbywa się przegląd filmowy "Lubuskie Lato Filmowe", wiosenne i jesienne "Plenery Malarskie ZPAP", "Biegi Uliczne Łagowskiego Lata", "Dni Łagowa" z "Latem w Euroregionie "Sprewa - Nysa -Bóbr", "Flamenco na Zamku" , "Malta off" i z roku na rok coraz więcej innych imprez rekreacyjnych i artystycznych. Na turystów czekają liczne miejsca noclegowe - od kwater prywatnych po czterogwiazdkowy hotel. Można podziwiać przyrodę na pieszych, rowerowych lub konnych wycieczkach, wypożyczyć łódź, kajak lub rower wodny, zwiedzać zabytki, odwiedzić izbę muzealną, wziąć udział w coraz liczniejszych imprezach rekreacyjnych i sportowych, wysłuchać koncertu na świeżym powietrzu, wziąć udział w turnieju rycerskim.

ZABYTKI

Sam Łagów charakteryzuje się interesującym układem urbanistycznym miniaturowego miasteczka na podzamczu joannickiego zamku, zamkniętego murem obronnym i dwiema bramami. Zamek postawiono na sztucznie usypanym wzgórzu na przesmyku między jeziorami Łagowskim i Trześniowskim w połowie XIV w. następnie rozbudowywano. Najstarszą częścią jest 35 metrowa wieża i zachodnie skrzydło. Obecnie zamek ma cechy gotyckie i barokowe. Założony na planie czworoboku, z czterema skrzydłami i dziedzińcem, wieża narożnikowa, w dolnych kondygnacjach kwadratowa, wyżej cylindryczna. Z jej wierzchołka roztacza się widok na całą okolicę. Wewnątrz zamku gotycka sala nakryta sklepieniem krzyżowo- żebrowym, wspartym na filarze. W sali rycerskiej barokowy kominek z około 1740r. Mury obronne otaczające zamek pochodzą z 2 połowy XIV w., w XVI w. podwyższono je do wys. 9 m . Przy zamku, nad jeziorem Trześniowskim niewielki park z XVIII w. z kilkoma pomnikowymi drzewami. Neoklasyczny kościół św. Jana Chrzciciela z 1726, przebudowany i rozbudowany o wieżę i transept w 1887r. Bramy obronne- gotycka, ceglana Brama Polska z XV w. i XVI - wieczna Brama Marchijska, w części dolnej murowana, w górnej szachulcowa. Bramy zamykają 120 metrową uliczkę z zabytkowymi domami z I połowy XIX w jedyny zachowany dom dostawiony do muru zamkowego-z XVIII w. Obok kina dom szachulcowy z przełomu XVIII i XIX w. Na szczycie Sokolej Góry stożkowate grodzisko z XIII -XIV w. z zachowanym potrójnym systemem wałów i fos. Okolice: Żelechów -W XVII w. znaleźli tu schronienie wydaleni z Polski arianie. Mieszkał tu i zmarł Jonasz Szlichtyng (1592-1661) - pisarz i ideolog braci polskich. Kościół szachulcowy z 1648r, z drewnianą wieżą, neorenesansowy pałac z 2 poł. XIX w. Sieniawa- osada górnicza znajduje się tu uruchomiona w 1873r. i do dziś czynna kopalnia węgla brunatnego, obecnie jedyna w Polsce głębinowo - odkrywkowa. Założona w XIII/XIV wieku osada w niej kościół neoromański z 2 poł. XIX wieku z przylegającą wieżą z 1740 r. Łagówek- Klasycystyczny kościół szachulcowy z 1767r, obmurowany w I poł. XIX w.z drewnianą wieżyczką z latarnia , 4 km na pn. od wsi położone jest wzgórze Bukowiec ( 227 m n.pm. )- najwyższe wzniesienie Łagowskiego Parku Krajobrazowego. Poźrzadło - kościół drewniany z 1760-1766 szachulcowy z drewniana wieżą z 1859 r. naprzeciw kościoła d. plebania z 1818 r. szachulcowa, nakryta dachem naczółkowym. Obecnie Dom Sztuki z antykwariatem i pokojami do wynajęcia.Pierwsza wzmianka w piśmiennictwie 1249r. Toporów - wieś powstała w XIII/XIV w. na szlaku z Krosna Odrzańskiego do Poznania w niej zabytkowy Zespół Pałacowy i Park obecnie Dom Pomocy Społecznej. Dworzec kolejowy na trasie Poznań-Berlin. Niedźwiedź - wieś powstała 1400 roku jakkolwiek mówi się o wzmiankach z 1260 r. dzisiaj ma znaczenie rolnicze, kościół drewniany i park pałacowy. Kosobudz - wieś letniskowa z dwoma jeziorami Małe i Dziarg, w otoczeniu lasów zabytkowy kościół powstała XIII/XIV w. 

ZNANI ŁAGOWIANIE

Prof. dr med. Gerhard Domagk. Ur. 30 października 1895r. w Łagowie zmarł 24 kwietnia 1964r. w Burberg - Konigsfeld w Szwarcwaldzie. Jeden z pionierów nowoczesnej medycyny - odkrył antybakteryjne działanie sulfonamidów. W 1939r. otrzymał nagrodę Nobla "za odkrycie antybakteryjnego działania Prontostilu". Do odbioru nagrody, z powodu zakazu faszystowskiego rządu, doszło dopiero w 1947. Spędził w Łagowie pierwsze lata życia od 1895 do 1900r. Jego ojciec, Paul Domagk był nauczycielem i organistą w Łagowie, matka Marta, z domu Reimer, pochodziła z posiadłości ziemiańskiej w okolicach Łagowa.

Leon Stanisław Pinecki. Ur. 6 kwietnia 1892r. w Stołuniu koło Poznania zmarł 26 lipca 1949r w Sulęcinie, pochowany na cmentarzu w Łagowie. Zawodowy zapaśnik, w latach 20 i 30 należał do światowej czołówki. Karierę rozpoczął w 1920r. w Hamburgu, pięciokrotny mistrz Europy, trzykrotny mistrz świata. W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej, trzykrotnie ranny pod Verdun. Od 1930r. mieszkał w Łagowie, gdzie posiadał hotel i restaurację. W czasie II wojny światowej prześladowany przez faszystów, zamknięty w obozie karnym. We wrześniu 1946r. uzyskał obywatelstwo polskie, wrócił do Łagowa.