Stawy Przemkowskie

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 229, poz. 2313) w skład obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 wchodzi pod nazwą „Stawy Przemkowskie” (kod obszaru PLB020003), obejmujące obszar 4.592,7 ha, w tym:

- 3.183,4 ha położone w województwie dolnośląskim na terenie gmin: Gaworzyce (1.213,0 ha) i Przemków (1.970,4 ha),

- 1.409,3 ha położone w województwie lubuskim na terenie gminy Niegosławice (1.409,3 ha);

Celem wyznaczenia tych obszarów, jest ochrona populacji dziko występujących ptaków oraz utrzymanie ich siedlisk w nie pogorszonym stanie. Przedmiotem ochrony są gatunki ptaków wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Nadzór nad obszarami, o których mowa, sprawuje wojewoda.

Obszary specjalnej ochrony obejmują na terenie gminy Niegosławice tereny byłego poligonu wojskowego stacjonujących tu niegdyś wojsk radzieckich . Teren ten znajduje się w południowo – wschodniej części obrębu Przecław i stanowi integralną część jednego obszaru z tym położonym w gminie Przemków i gminie Gaworzyce.

W trakcie prac badawczych prowadzonych na terenie byłego poligonu wiosną 1994 roku stwierdzono występowanie 102 gatunków ptaków, w tym 81 gatunków lęgowych i dalszych 21 gatunków nielęgowych, zalatujących.

Obecnie na obszarze poligonu dominują siedliska łąk wilgotnych i świeżych oraz szuwarów właściwych i wielkoturzycowych, w różnym stopniu porośniętych zaroślami krzewiastych wierzb. Ze względu na przejściowy i nieustabilizowany charakter roślinności, nie ma tu ciekawych zespołów roślinnych ani wielu rzadkich gatunków roślin.

Pod względem ornitologicznym teren ten jeszcze przed wojną znany był jako miejsce występowania bogatej awifauny, w tym zwłaszcza wielu gatunków ptaków wodno-błotnych. Po przejściu na cele wojskowe i zaprzestaniu użytkowania łąkowego część gatunków wycofała się z tego terenu. Nie mniej jednak jeszcze w latach osiemdziesiątych gnieździły się tu cenne gatunki ptaków siewkowatych (kulik wielki, rycyk, krwawodziób i inne). Dopiero obniżenie się poziomu wód gruntowych i całkowite zaprzestanie zagospodarowywania nawet obrzeży poligonu na początku lat dziewięćdziesiątych spowodowało, że wymienione gatunki opuściły obszar poligonu.

Obecnie, mimo znacznych zmian w awifaunie, teren byłego poligonu przedstawia wciąż znaczną wartość ornitologiczną jako ostoja lęgowa ptaków o znaczeniu krajowym. Gnieździ się tu nadal wiele rzadkich gatunków ptaków wodno-błotnych, w tym liczne gatunki zagrożone wyginięciem w Polsce, Europie, a nawet na świecie (np. derkacz). W skali regionalnej poligon jest miejscem największej na Śląsku koncentracji par lęgowych żurawia, derkacza, kszyka i świerszczaka.

Dalsze zaniechanie ingerencji ludzkiej doprowadziłoby w przyszłości do porośnięcia całości tego terenu przez zbiorowiska krzewiaste, a w toku dalszej sukcesji naturalnej do wykształcenia się zbiorowisk leśnych. Oznaczałoby to całkowitą zmianę charakteru awifauny i zanik wielu cennych gatunków związanych z terenami otwartymi.

Optymalnym z przyrodniczego punktu widzenia sposobem dalszego zagospodarowania byłego poligonu byłoby wprowadzenie na znacznej jego części ekstensywnych użytków łąkowych, przy jednoczesnej zmianie stosunków wodnych w kierunku zwiększenia uwilgotnienia gruntu. Pozwoliłoby to utrzymać i rozszerzyć obszar wilgotnych łąk, stanowiących potencjalne miejsce występowania cennych gatunków roślin oraz miejsce lęgów zagrożonych gatunków ptaków.

Przy takiej koncepcji zagospodarowania poligonu, mógłby on stać się jedną z największych  na Dolnym Śląsku ostoi flory i fauny terenów bagiennych i wilgotnych, oraz służyć przy tym również miejscowej ludności.