OSTRORÓG

OSTRORÓG - Miasto położone na Równinie Szamotulskiej wchodzącej w skład Pojezierza Poznańskiego, które jest częścią Niziny Wielkopolsko – Kujawskiej. Usytuowana jest w powiecie szamotulskim i województwie wielkopolskim. Miasto Ostroróg, będące siedzibą Urzędu, wyróżnia się malowniczym położeniem na północnym brzegu Jeziora Wielkiego nad rzeką Ostrorogą. Około 12 km na północ od Ostroroga przepływa rzeka Warta, za którą rozpoczynają się lasy Puszczy Nadnoteckiej, jednego z najwspanialszych kompleksów leśnych Polski. Od strony zachodniej gmina sąsiaduje z bardzo ciekawym krajobrazowo Pojezierzem Międzychodzko – Sierakowskim.

Miasto Ostroróg usytuowane jest w odległości 45 km na północny zachód od Poznania. Leży przy drodze krajowej Szamotuły – Wronki w odległości 10 km od Szamotuł i 15 km od Wronek. Z Ostroroga jest 110 km do Gorzowa, 200 km do Szczecina, 230 km do Berlina. W odległości 10 km od miasta znajduje się w Szamotułach stacja kolejowa stanowiąca ważny węzeł komunikacyjny na trasie Poznań- Szczecin.

Gmina zajmuje powierzchnię 85 km kw. ( 8499 ha). Miasto Ostroróg stanowi centrum społeczno – gospodarcze gminy.

Większość terenu gminy to obszary rolnicze, które zajmują 5590 ha użytków rolnych, to jest 65,8% ogólnej powierzchni gminy. Użytki rolne zajmują północną, centralną i wschodnią część terenu gminy. Lasy to obszar 2290 ha tj. 26,9 % powierzchni ogólnej. Lasy zajmują południowo – zachodnią część gminy. Są tutaj dwa jeziora: Wielkie (49ha) i Mormin (14ha).

Miasto i Gmina Ostroróg szczyci się herbem Nałęcz, który został przyjęty od rodu Ostrorogów - pierwotnych właścicieli miasta. Flaga Miasta i Gminy Ostroróg składa się z trzech pionowych pasów równej wielkości, z których pola boczne przedstawiają biało-czerwona, szachownicę, natomiast pole środkowe zawiera wizerunek herbu na zielonym tle.

Ostroróg zajmuje bowiem szczególne miejsce w historii Wielkopolski i Polski - jako centrum reformacji w XVI i XVII wieku. W znacznej mierze swoją sławę zawdzięcza szlacheckiej rodzinie Ostroróg. To z tej ziemi pochodził Jan Ostroróg - wojewoda poznański, pisarz polityczny, autor słynnego traktatu "O urządzeniu Rzeczypospolitej", a także rozprawy na temat gry w szachy (jako pierwszy w świecie wprowadził numerację pól 1-8 i a-h). Tutaj też urodził się Andrzej Węgierski - historyk reformacji, kaznodzieja i tłumacz.

Był autorem pierwszego zarysu dziejów reformacji w Europie Wschodniej. Duże znaczenie dla historii miasta miał pobyt w nim - przez prawie 100 lat - braci czeskich, którzy założyli szkołę z biblioteką i archiwum. Ostrorogiem władali także przedstawiciele rodziny Potockich, Radziwiłłów i Zaleskich. Podstawą utrzymania mieszkańców była uprawa roli. W XIX wieku Ostrorożanie włączyli się w nurt pracy organicznej, solidnie pracując i tworząc dobrze zorganizowane gospodarstwa rolne.
Dziś na terenie gminy z powodzeniem funkcjonują zakłady rolne, a hodowla i przetwórstwo osiągnęło wysoki poziom. Dogodne warunki do rozwoju rolniczego charakteru gminy stwarza bliskość zakładów przetwórstwa rolnego.
W gminie działa też biblioteka, oferując mieszkańcom interesujący księgozbiór. Miasto jest organizatorem wielu imprez kulturalno-rozrywkowych, które odbywają się w malowniczej scenerii jeziora Mormin. Niektóre z nich na stałe wpisały się w gminny kalendarz. Rozwojowi zainteresowań i talentów Ostrorożan służą rozmaite kluby, organizacje i stowarzyszenia.

Dziedzictwo historyczne

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1383 r. Prawa miejskie przed 1412 r., lokacja miasta została potwierdzona w 1546 roku, przez króla Zygmunta Starego. W 1436 r. w tym mieście urodził się pisarz polityczny, wojewoda poznański Jan Ostroróg. Na przełomie XVI i XVII wiek Ostroróg stanowił ważny ośrodek reformacji. Mieściły tu się archiwum, biblioteka i Seminarium Duchowne Jednoty Braci Czeskich.

Historia Ostroroga jest nierozerwalnie związana z dziejami Wielkopolski, jednego z największych regionów historyczno-etnograficznych w Polsce. W wiekach VII-X Wielkopolska była centrum ówczesnego życia politycznego kraju. Pod koniec XVIII wieku w dwóch etapach przeszła pod panowanie pruskie: w pierwszym rozbiorze (1772 r.) ziemie na północ od Noteci i w drugim rozbiorze (1793 r.) zasadnicza część regionu; utworzono tu prowincję Prusy Południowe. Po Kongresie Wiedeńskim (1815 r.) z terenów zachodniej Wielkopolski utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. W połowie XIX w., gdy silnie zaczął rozwijać się pruski system państwowy i bezpośrednia walka o wolność stała się niemożliwa, powstała w Poznańskiem idea pracy organicznej i konkurowania z Niemcami na polu gospodarczym, zwłaszcza w rolnictwie, co zaowocowało znacznym podniesieniem poziomu gospodarczego tego regionu. Odzyskanie wolności w 1918 roku nastąpiło w wyniku powodzenia Powstania Wielkopolskiego. Z ziem Wielkiego Księstwa Poznańskiego utworzono województwo poznańskie.

Osada targowa pod grodem notowana po raz pierwszy w 1398 r. Prawa miejskie Ostroróg otrzymał przed 1412 r., a lokację w 1546 r. odnowił król Zygmunt Stary.

W XVI i pocz. XVII w. bardzo ważny ośrodek Braci Czeskich, korzystający z opieki Ostrorogów. Mieściło się tutaj: archiwum, biblioteka i seminarium duchowne Jednoty. W Ostrorogu odbyły się również dwa ważne Synody Braci Czeskich: w 1620 r. i 1627 r.

Ostroróg przez cały czas swojego istnienia był miastem prywatnym.Pierwotnie stanowił własność jednej z gałęzi rodu Nałęczów, którzy od nazwy miasta przyjęli przydomek Ostrorogów. Po śmierci ostatniego męskiego potomka rodu – kasztelana międzyrzeckiego Sędziwoja w 1624 r. przeszedł w ręce Potockich, jako wiano jego siostry Barbary. Potem m.in. w 1660 r. należał do Karola Radziwiłła, w 1674 r. Wacława Zaleskiego i w 1718 r. Macieja Malechowskiego. Przed poł. XVIII w. znalazł się w rękach rodziny Kwileckich. Upadek miasta w XVIII w. W w. XIX ludność Ostroroga systematycznie wzrastała. W 1811 r. było 432 mieszkańców, w 1843 r. – 898 mieszkańców i w 1884 r. – 1001. W r. 1912 miasto liczyło już 1267, a w 1939 r. nawet 1320 mieszkańców. W okresie międzywojennym miasto miało charakter typowo rolniczy.

Spod okupacji hitlerowskiej wyzwolone zostało 27.I. 1945 r.

Ostroróg zajmuje szczególne miejsce w historii Wielkopolski i Polski, jako centrum reformacji w XVI i XVII w. Najstarsze ślady życia ludzi na terenie Ostroroga i okolic pochodzą z lat 8000-4000 p.n.e. Jednym z cennych dowodów długiej i bogatej historii Ostroroga jest informacja zamieszczona ponad 600 lat temu w 1383 r. w Kronice Jana z Czarnkowa. Powodem zapisu tej wiadomości był właściciel wsi Ostroróg: Dziersław Grochola, czynnie zaangażowany w wojnę domową Nałęczów z Grzymalitami. Kronikarz wymienił dwa obiekty w Ostrorogu: wieś i fortalicjum. Fortalicjum mieściło się na półwyspie Jeziora Wielkiego. Z relacji Jana z Czarnkowa wynika, że był to niewielki obiekt obronny. Osadę targowa, pod grodem wzmiankowano po raz pierwszy w 1398 r. Od początków XV wieku było coraz głośniej o Ostrorogu w Wielkopolsce, Polsce, a także w Europie.

Miasto Ostroróg swoją sławę w dużej mierze zawdzięcza szlacheckiej rodzinie Ostroróg. Twórca, znaczenia rodu i Ostroroga był Sędziwoj z Ostroroga 1375-1441), syn Dziersława Grocholi. Sędziwoj z Ostroroga uczynił miasto i wybudował kościół parafialny.
Prawa miejskie Ostroróg otrzymał przed 1412 r. Prawdopodobnie Sędziwoj zastąpił drewniane fortalicjum murowanym zamkiem. Sędziwoj otrzymał z rąk Jagiełły najwyższe urzędy w ówczesnej Wielkopolsce: Urząd Wojewody Poznańskiego (1406 r.) i Starosty Generalnego Wielkopolski. Podczas bitwy pod Grunwaldem wystawił własną chorągiew.

Towarzyszył królowi Jagiełłę w licznych podróżach. Sędziwoj zapewnił następnym pokoleniom panów z Ostroroga znaczącą pozycję ekonomiczna i społeczną W XV wieku wokół miasta powstały wsie tworząc klucz dóbr szlacheckich rodziny Ostrorogów.

Historyczne nazwy miejscowości:

Nazwa Ostroróg pochodzi prawdopodobnie od obronnego grodu otoczonego palisadą z zaostrzonych u góry pali lub o ostro zakończonych basztach.

Dawna nazwa niemiecka- Scharfenort.

Kalendarium

· Od 1793 w zaborze pruskim, 1807-1815 w Księstwie Warszawskim.

· Udział mieszkańców w powstaniu wielkopolskim 1918-1919.

Obiekty zabytkowe

Znajdują się tu m.in. nasyp zamkowy z XIV w., kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia N.M.P., kilka zabytkowych domów i budynek dworca kolejowego, obelisk Jana Ostroroga, dwie figury: św. Jana Nepomucena i matki Bożej oraz dwa krzyże przydrożne.

Późnogotycki KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii z 1432 r. został przebudowany w 1776 r. i zbarokizowany. Kościół otoczony jest murem z trójarkadową bramą z 1776 r. Jest to budowla murowana, otynkowana, z drewnianym stropem pokrytym polichromią z ornamentem rokokowym. Również wyposażenie wnętrza pochodzi głównie z 1776 r. W kościele znajduje się pięć ołtarzy średnich; jeden z obrazem Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII w. w sukience srebrnej w stylu regencji.

Murowany i otynkowany DOM przy ulicy Kapłańskiej 1 pochodzi z przełomu XVIII i XIX w.

DOM (ul. Pniewska 13). Zbudowany na początku XX w. Murowany, parterowy, pięcioosiowy. Narożniki i obramienia okien z cegły. Dach dwuspadowy kryty dachówką. Dawniej Miejsko – Gminna Biblioteka Publiczna. Obecnie mieszkania prywatne.

DOM (Rynek 6). Zbudowany na pocz. XX w. Murowany, otynkowany, piętrowy, czteroosiowy. Dach dwuspadowy, kryty dachówką. Na parterze pomieszczenia sklepowe.

DOM (Rynek 15). Zbudowany na pocz. XX w. Murowany, otynkowany, piętrowy, pięcioosiowy z balkonem nad wejściem. Narożniki boniowane. Dach dwuspadowy.

DOM (ul. Wroniecka 14). Zbudowany na pocz. XX w. Dawna siedziba magistratu i burmistrza. Murowany, otynkowany, parterowy, siedmioosiowy. Dach dwuspadowy kryty dachówką z drewnianą wieżyczką zegarową krytą blachą, od strony pd –zach. w zwieńczeniu szczytu ażurowa dekoracja. Dwuosiowy i dwukondygnacyjny ryzalit kryty osobnym dachem. Jedno okno mansardowe. Od pn. – zach. połączony z czterokondygnacyjnym BUDYNKIEM ADMINISTRACYJNYM – siedziba władz miasta i gminy. Zbudowano go w latach 1977 – 1980 wg projektu inż. Mariana Brzeźniaka.

FIGURA Św. Jana Nepomucena (Rynek). Na skwerze w centrum placu. Pochodzi z okresu międzywojennego. Postać świętego wysokości około 1 m ustawiona jest na kamiennym ok. pięciometrowym cokole na rzucie kwadratu.

POMNIK Jana Ostroroga (ul. Wroniecka, narożnik ul. Jana Ostroroga ). Obelisk wys. Ok. 4,5 m. Tekst: „JAN OSTRORÓG /1436-1501/ WYBITNY MĄŻ STANU/ PISARZ POLITYCZNY/ EPOKI ODRODZENIA/ SZERMIERZ IDEI SIL-/ NEGO I SUWERENNEGO/ PAŃSTWA POLSKIEGO/ ROK 1953”.

NASYP ZAMKOWY (ul. Zamkowa).w pd. części miasta u ujścia Strugi Ostrorogskiej do jez. Wielkiego. dawne grodzisko dolinne typu pierścieniowatego, wzmiankowane w 1383 r. jako punkt obronny Dziersława Grocholi, który tutaj wytrzymał oblężenie Domarata z Iwna podczas wojny domowej Nałęczów z Grzymalitami. We wzniesionym na jego miejscu zamku z XV w. ur. Się najprawdopodobniej Jan Ostroróg – wojewoda poznański i pisarz polityczny. W XVIII w. zamek zamieniono na browar, a w XIX w. mury zostały całkowicie rozebrane.

W roku 1961 przeprowadzono badania archeologiczne, które potwierdziły wcześniejsze przypuszczenia. Owalne wzgórze porośnięte trawą o średnicy ok. 50 m i wysokości ok. 6 m, otoczone jest mało widocznym dziś rowem – dawna fosą.

JEZIORO WIELKIE (Ostrorogskie, dawniej zwane Żabno). Położone na pd. od nasypu zamkowego na wys. 67 m n.p.m. Powierzchnia ok. 49 ha, dł. 1,25 km, szer. Ok. 0,45 km, głęb. 1,8 m.

Zróżnicowanie gatunkowe zwierząt dzikich jest tu znaczne. Wiodącym gatunkiem zwierzyny łownej jest sarna. Występują tutaj także: dziki i jelenie, czasem spotyka się daniela. Sporadycznie pojawiają się wilki i łosie. Zwierzyna drobna jest mniej liczna. Żyją tutaj zające, borsuki, tchórze, kuny, piżmaki, kuropatwy, bażanty, dzikie kaczki, grzywacze, czaple, łyski. Dziki królik, kiedyś bardzo liczny, wyginął niemalże całkowicie.

Położenie i powierzchnia

Gmina zajmuje powierzchnię 85 km kw. ( 8499 ha).
Miasto Ostroróg stanowi centrum społeczno – gospodarcze gminy.

wróć