Polska Ekologia 24

Procesja Bożego Ciała w Dzierzgowie

Bieganów - Najstarsza miejscowość w gminie
 

W dawnych dokumentach nazwę wsi zapisywano różnie: Benganouo, Beganowicz, Beganycz, Beganow lub Byeganow. Po raz pierwszy wzmiankowano ją w 1198 r., kiedy to ówczesny właściciel – Kanimir przekazał miejscowość klasztorowi bożogrobowców w Miechowie. W XIV w. Bieganów z powrotem znalazł się w świeckich rękach. Ostatnią rodziną ziemiańską, która posiadała majątek w Bieganowie byli Morstinowie. W XVI w. we wsi funkcjonował zbór protestancki. W Bieganowie urodził się założyciel firmy czekoladowej Wawel Adam Piasecki.

Bałków - Śladem poety
 

Nazwę wsi zapisywano dawniej jako Bancow, Bawcow, Bawkow. Zachowały się wzmianki o kilku właścicielach osady z okresu średniowiecza, m.in. o Mikołaju, który płacił dziesięciny plebanowi z Dzierzgowa. W XVI w. miejscowość weszła w skład majątku Stanisława Szafrańca. W XVII w. wieś dzierżawił m.in. znany poeta Wespazjan Kochowski.

 
Kossów - Dawne miasto
 

Miejscowość do 1869 roku posiadała prawa miejskie. Po raz pierwszy Kossów wzmiankowano w 1381 roku. Był wtedy własnością Mściwoja z Giebułtowa i Kwiliny, herbu Lis. Mniej więcej wtedy z parafii dzierzgowskiej wyodrębniła się samodzielna parafia w Kossowie. Przed połową XVI w. Hieronim Rzeszowski założył tu zbór kalwiński. Na uwagę zasługuje fakt, że między ministrem zboru w Kossowie a plebanem z Dzierzgowa istniało w owym czasie swoiste religijne porozumienie i tolerancja: zapraszali się i wymieniali w głoszeniu nauk - ksiądz nauczał w zborze, a minister w kościele. Od średniowiecza w miasteczku istniała szkoła, a synowie mieszczan kossowskich studiowali na Akademii Krakowskiej. W XVI w. miasteczko otrzymało przywilej organizowania trzech jarmarków rocznie. Istniał tu młyn wodny, a w XIX w. powstała gorzelnia, tartak, huta szkła i cegielnia. Ciosem dla miasteczka była utrata praw miejskich oraz pożar na początku XX w. W czasie II wojny światowej okoliczne lasy Kossowa, Radkowa i innych wiosek gminy były terenem silnego ruchu oporu i miejscem ważnych bitew partyzanckich. Kossów został upamiętniony fraszką przez Wespazjana Kochowskiego, historyka, prozaika i poetę:           

 

Do Kossowa z wąsami stare to nowiny

Teraz niewiem gdzie wam to nawłóczą czupryny...

Świerków - Wieś pachnąca świerkami
 

Miejscowość była dawniej folwarkiem należącym do wsi Kwilina, założonym z inicjatywy ówczesnego właściciela tych dóbr - Józefa Michałowskiego. W 1827 roku liczyła sobie 23 mieszkańców. W dwudziestoleciu międzywojennym ich liczba nie przekraczała 100 osób, podobnie jak dziś.