Średniowieczny zamek w Dębnie

Średniowieczny zamek w Dębnie

      Uchodzący za perłę polskiej architektury późnego gotyku zamek w Dębnie znajduje się na północnych krańcach tej miejscowości. Położony jest na niewielkim wzniesieniu. Przed najeźdźcami gmachu broniła otaczająca go fosa. Zamek określany niekiedy mianem wielkopańskiej rezydencji w obecnym kształcie wzniesiony został w latach 1470-1480 przez Jakuba Dębińskiego, kasztelana krakowskiego. Gmach pełnił rolę wiejskiej rezydencji tego wybitnego przedstawiciela rodu Odrowążów. Warto jednak wiedzieć, że była to już trzecia siedziba szlachecka na tym miejscu. Pierwszą był przypuszczalnie drewniany gródek wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku przez Świętosława z rodu Gryfitów. Według legendy miała się w nim chronić przed Tatarami księżna Kunegunda (Kinga) – żona Bolesława Wstydliwego. W drugiej połowie XIV wieku, kie- herbu Odrowąż, na miejscu starego gródka powstał prawdopodobnie kamienny zameczek. Miał przypuszczalnie kształt jednopiętrowej mieszkalno-obronnej wieży nakrytej wysokim czterospadowym dachem. Badania wskazują, że stał w miejscu zachodniej części późniejszego założenia zamkowego – tego, które możemy podziewać do chwili obecnej. A trzeba przyznać, że dębiński zamek przetrwał przez wieki bez większych zmian architektonicznych. W szesnastym stuleciu wzbogacił się o wiele elementów wystroju renesansowego, które jednak nie zakłóciły jego późnogotyckiego charakteru. Dzięki trwającej ponad ćwierć wieku renowacji, w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia zamek odzyskał dawny blask.

      Ten murowany z cegły i kamienia, czworoboczny, piętrowy budynek zgrupowany jest dookoła prostokątnego dziedzińca z zamkową studnią. Jednotraktowe skrzydła, nakryte wysokimi czterospadowymi dachami, złączone są narożnikami. Ściany zewnętrzne zdobią rombowe wzory stworzone z ciemnych, mocno wypalonych cegieł. Dziedziniec zamku otoczony jest na piętrze drewnianym gankiem. Baszty u dołu okrągłe, u góry ośmioboczne, nakryte są daszkami ostrosłupowymi. Ozdobą zamku są prostokątne wykusze oraz bogata późnogotycka dekoracja. Obramienia okienne mają charakter gotycki, renesansowy oraz barokowy. Uwagę zwraca kilka gotyckich ostrołukowych portali. Są też portale okrągłołukowe i prostokątne renesansowe. Najbardziej okazale prezentują się gmachy – wschodni i zachodni. Temu drugiemu urody przydają wspomniane baszty. Zamek to najcenniejszy zabytek nie tylko w gminie Dębno, ale też w okolicy, więc koniecznie trzeba go zwiedzić. Jego wielowiekowe dzieje zaprezentowane są w tzw. sali historycznej – na parterze. Pięknie prezentuje się sala rycerska, urządzona jako staropolska świetlica zamkowa oraz kaplica ze sprzętami liturgicznymi i obrazami. Najcenniejsze zabytki znajdują się w ,,Skarbcu’’ wyposażonym w kolekcję ,,czarnych mebli’’, gdzie m.in. eksponowana jest szesnastowieczna Biblia ks. Jakuba Wujka. Urodą zachwyca też salon rokokowy, komnata barokowa i sala koncertowa, w której znajdują się między innymi organy z 1686 roku, fortepian z 1876 roku oraz osiemnastowieczny francuski gobelin. W sieni wojennej obejrzeć można przykłady dawnej broni, a w sieni myśliwskiej – akcesoria i trofea łowieckie. Ciekawie wyposażona jest spiżarnia, a także kuchnia i winnica. W jednym z piwnicznych wnętrz znajduje się ekspozycja archeologiczna. Na zamku można także podziwiać wystawy czasowe. Od kilku lat obiekt będący jedną z filii Muzeum Okręgowego w Tarnowie można zwiedzać w maju podczas tzw. „nocy muzeów”. Wówczas to na turystów czekają zawsze dodatkowe atrakcje – koncerty, inscenizacje, rekonstrukcje historyczne. W zamku organizowane są też doroczne plenery malarskie. Prócz samego zamku, ulubionym motywem przedstawianym przez artystów są cztery przyzamkowe alejki – doskonałe miejsce na krótki spacer. Tworzące je drzewa (lipy, graby i jesiony) mają ponad 150 lat, a zasadzone zostały wówczas, gdy właścicielami zamku byli Jastrzębscy. Na całym terenie otaczającym zamek rosną też pojedynczo lub parami stare, rozłożyste dęby, kasztanowce i jesiony.

wróć